به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!

قواعد ناظر بر كميته‌ها

14 مرداد 1391

پنجاهمين قسمت كتاب «دستورنامه رابرت» [Robert’s Rules of Order]]به موضوع «كميته‌ها» پرداخته است. بر اساس تعريف اين كتاب: يك كميته، آنگونه كه در قانون پارلمان درك مي‌شود، هيأتي است مركب از يك يا چند فرد، منتخب يا منصوب از سوي يك مجمع يا انجمن، براي بررسي، تحقيق، يا اقدام در مورد موضوع‌ها يا مسائل خاص، يا انجام تمام اين كارها. بر خلاف بورد، كميته خودش را به عنوان شكلي از مجمع تلقي نمي‌كند.

خاطر نشان مي‌كند كتاب «دستور نامه رابرت» كه چاپ اول آن در سال 1876 در ايالات متحد آمريكا منتشر شد، مجموعه‌ي قواعد ناظر بر انواع مجامع تصميم‌گيري و سازمان‌هاي انتخابي را گردآوي و منتشر كرده است. اين قواعد در طول حدود 800 سال در پارلمان انگلستان ساخته و پرداخته شدند و از طريق مهاجرنشين‌هاي انگليسي به قاره‌ي جديد انتقال يافتند و در آنجا بود كه گردآوي و به صورت مكتوب انتشار يافتند. برگردان فارسي ويرايش دهم كتاب «دستورنامه رابرت»، كه معتبرترين و جامع‌ترين كتاب مرجع عرف پارلماني است در بخش عرف پارلماني وب سايت مؤسسه اخلاق پزشكي ايرانيان و بخش عرف پارلماني شبكه اطلاع رساني كارفرمايان ايران (شاكا) در دسترس علاقمندان قرار گرفته است. در ادامه برگردان قسمت پنجاهم اين كتاب تقديم شده است:

§ 50 - كميته‌ها

يك كميته، آنگونه كه در قانون پارلمان درك مي‌شود، هيأتي است مركب از يك يا چند فرد، منتخب يا منصوب (يا از سوي) يك مجمع يا انجمن، براي بررسي، تحقيق، يا اقدام در مورد موضوع‌ها يا مسائل خاص، يا انجام تمام اين كارها. بر خلاف بورد، كميته خودش را به عنوان شكلي از مجمع تلقي نمي‌كند.

گرچه اصطلاح كميته عموماً در مورد يك گروه نسبتاً كوچك از افراد منصوب شده براي انجام يك وظيفه با جزئيات بيشتر از آنچه كه در يك تشكل با اندازه‌ي مجمع به آن پرداخته مي‌شود، به كار مي‌رود، اين خصوصيت با دقت بيشتر چيزي را توصيف مي‌كند كه به كميته‌‌هاي عادي شناخته شده‌اند. يك مجمع نيز مي‌تواند تمام اعضاء‌ خود را براي اقدام به عنوان يك كميته اختصاص دهد كه كميته‌ي كل [1] ناميده مي‌شود و با كميته‌ي عادي متمايز است. در مجامع بزرگ، استفاده از كميته‌ي كل يك روش مناسب براي اجازه‌ي صحبت دادن به هر عضو است تا به دفعات نامحدود در مورد موضوع صحبت كند. كميته‌ي كل در قسمت 52 به صورت جداگانه مورد بررسي قرار گرفته است. نظرات اين قسمت اساساً در مورد كميته‌هاي عادي به كار مي‌روند.

كميته‌هاي عادي دو نوع هسند: كميه‌هاي دائمي (كه وجودشان استمرار دارد) و كميته‌هاي خاص (كه به محض انجام وظيفه‌ي تعيين شده منحل مي‌شود).

اصطلاح كميته به طور كلي حاكي از آن است كه، در قلمرو مسؤليت‌هاي تعيين شده،‌ كميته اختيارات كم‌تري نسبت به بورد براي اقدام مستقل از انجمن (يا ركن تأسيس كننده) را دارد. به اين ترتيب، اگر قرار باشد كميته بيش از گزارش يافته‌ها يا توصيه‌ها به مجمع كاري انجام دهد، بايد طبق دسورات خاص براي انجام آن اختبار بگيرد، و اگر به آن قدرت‌هاي دائمي داده مي‌شود، اقدام‌هايش بايد با دقتي بيش از اقدامات بورد بررسي شود، يا بايد ملزم شود گزارش كامل‌تري بدهد. نيز، بر خلاف بيشتر بوردها، يك كميته، به طور كلي اوقات تعيين شده طبق مقررات براي نشست‌هاي خود ندارد؛ اما نشست‌هاي كميته‌ طبق آنچه كه در صفحه 483 [متن كتاب اصلي. م] گفته شد، فراخوان مي‌شود. با اين حال، به ويژه در سازمان‌هاي بزرگ ايالتي و ملي- در واقع به روش بورد عمل مي‌كنند هر چند اينگونه تعيين نشده‌اند. وقتي كميته «با اختيارات»‌1 منصوب شود، به معناي داشتن قدرت انجام تمام كارهاي لازم به منظور اجراي دستورات است.

در مجامع بزرگ يا مجامعي كه كارهاي زيادي انجام مي‌دهند، بيشتر كارهاي اوليه در جريان آماده‌سازي موضوع‌ها براي بررسي معمولاً از سوي كميته‌ها صورت مي‌پذيرد. در واقع، در بيشتر چنين تشكل‌هايي، منطقي است كه هر پيشنهاد اصلي پيش از انجام اقدام نهايي مجمع در مورد آن به كميته ارجاع شود.

كميته‌هاي دائمي براي اجراي كاركرد مستمر تشكيل مي‌شوند، و براي هميشه يا براي مدتي كه مجمع مؤسس آن كميته‌ها تشكيل شود، باقي مي‌مانند. در انجمن‌هاي سطح پايه (معمولي)، اعضاء چنين كميته‌هايي براي مدتي متناظر با مدت خدمت مسؤلان، يا تا زمان انتخاب جايگزين‌ها خدمت خواهند كرد، مگر آينكه آئين‌نامه‌ها يا ساير قواعد شكل ديگري را مقرر كنند. به اين ترتيب، معمولاً‌ در آغاز هر دوره‌ي هيأت مديره يك گروه جديد از اعضاء كميته منصوب مي شوند. اگر قرار باشد هر يك از شرايط زير در يك كميته‌ي دائم لحاظ شود، تأسيس آن كميته بايد از طريق ذكر نام [منصوب كردن] (الف) از طريق يك ماده‌ خاص در آئين‌نامه‌ها (ب) يا از طريق قطعنامه‌اي كه در واقع يك نظام‌نامه‌ي اختصاصي خواهد بود و بنا بر اين بايد با اطلاع قبلي و با دو سوم آراء به تصويب برسد، ايجاد شود:

- • اگر قرار باشد كميته اختيار دائمي براي اقدام از سوي انجمن در مورد موضوع‌هايي از يك دسته‌ي خاص و بدون دستورات مشخص از سوي مجمع را داشته باشد؛
- • اگر قرار باشد تمام كارهاي يك دسته‌ي خاص به صورت خود به خودي به آن كميته ارجاع شود؛
- • اگر قرار باشد بعضي از قواعد روش‌ پارلماني تحت تأثير كاركرد تعيين شده‌ي كميته قرار بگيرد.

اگر كاركرد تعيين شده‌ي يك كمتيه هيچ قاعده‌‌اي از قواعد روش پارلماني را از اين سه طريق تحت تأثير قرار ندهد، مي‌تواند طبق يك قاعده جاري1 كه بدون اطلاع قبلي و با اكثريت آراء به تصويب رسيده باشد، تشكيل شود، هرچند، حتي در اين مورد نيز، همانگونه كه در بالا گفته شد، با ذكر نام در آئين‌نامه‌ها ايجاد مي‌شود.

اگر كميته‌هاي دائمي خاصي در آئين‌نامه‌ها قيد شده باشند، اينگونه استنباط مي‌شود كه كميته‌ي دائمي ديگري نمي‌توان تأسيس كرد مگر آنكه آئين‌نامه‌ها در ماده‌ي ديگري اختيار ايجاد آن‌ها را داده باشند؛ و بدون چنين شرطي، هيچ كميته‌ي دائمي ديگري علاوه بر كميته‌هاي مذكور در آئين‌نامه‌ها نمي‌توان ايجاد كرد جز با اصلاح آئين‌نامه و گنجاندن آن‌ (نيز بنگريد: ص. 61-560. كتاب اصل.م). يك كميته‌ي دائمي يك انجمن، نه به هيأت اجرايي يا هيأت مديره، بلكه به مجمع انجمن گزارش مي‌دهد، مگر آنكه آئين‌نامه‌ها طور ديگري مقرر كرده باشند. در بعضي از انجمن‌ها، كميته‌هاي دائمي در واقع مسؤليت انجام كارهاي خاص يك انجمن را بر عهده دارند، و در اين مورد اين كميته‌ها عملاً ماهيت بورد را خواهند داشت.

يك كميته‌ي ويژه (انتخابي يا بر حسب ضرروت)، كميته‌اي است كه هنگام ضرورت، و براي انجام وظيفه‌اي ويژه ايجاد مي‌شود، و با تكميل وظيفه‌اش- يعني با ارايه‌ي گزارش نهايي‌اش به مجمع- به صورت خود به خودي از هستي ساقط مي‌شود. يك كميته‌ي ويژه، نمي‌تواند براي انجام وظيفه‌‌اي ايجاد شود كه در قلمرو‌ي كاركرد تعيين شده‌ي يك كميته‌ي دائمي موجود قرار مي‌گيرد.

انتصاب كميته‌ها

روش‌هاي انتصاب. در يك مجمع يا سازمان كه در آئين‌‌نامه‌ها و قواعدش روش انتخاب اعضاء كميته‌هايش توصيف نشده باشد، اين روش مي‌تواند با توافق عمومي يا با اكثريت آراء در هنگام انتصاب كميته، هماگونه كه در صفحه 16 [كتاب اصلي.م] وصف شده است، تعيين شود؛ يا (در مورد كميته‌ي ويژه) اين روش مي‌تواند در پيشنهاد تأسيس آن كميته مشخص شود. قدرتي كه كميته را منصوب مي‌كند به كميته قدرت مي‌دهد تا رئيس كميته را نصب و سمت‌هاي خالي را پر كند. دو بند با عنوان تعيين رئيس كميته در صفحه 168 [كتاب اصل.م] در ارتباط با پنج روش انتصاب كميته كه در زير آمده است بايد قرائت شود.

انتصاب افراد غيرعضو مجمع يا انجمن براي كميته‌ها- حتي رياست كميته- امكان‌‌پذير است، اما كنترل تمام چنين انتصاب‌هايي در هر مورد، در اختيار مجمع باقي مي‌ماند، مگر آنكه آئين‌نامه‌ها طور ديگري مقرر كرده‌ باشند. از اين اصل نتيجه مي‌شود كه، با استناد به اين پنج روش انتصاب، اعضاء غيرعضو مجمع مي‌توانند از طريق روش‌هاي (الف)، (ب)، (پ)، و (ث)، كه در ادامه آمده است، براي كميته‌ها منصوب شوند. با اين وجود، وقتي روش (ت) مورد استفاده قرار بگيرد و رئيس يك كميته‌ي دائم يا ويژه را منصوب كند، قاعده‌ي ناظر در ارتباط با انتصاب اعضاء غيرعضو مجمع همان است كه در قسمت «انتصاب اعضاء براي يك كميته‌ي خاص» در صفحه‌ي 167 [كتاب اصلي.م] بيان شده است. روش‌هاي انتصاب اعضاء كميته‌ها به شرح زير است:

الف) انتخاب با برگه. در كميته‌هاي دائمي كه قدرت زياد دارند اصولاً اين روش به كار گرفته مي‌شود. طبق اين رويه، نامزدهاي عضويت در كميته مي‌توانند طبق تمام روش‌هاي توصيفي در 46 معرفي شوند؛ سپس در مورد نامزدها، درست مانند انتخاب اعضاء بورد، با برگه اخذ رأي مي‌شود، و براي انتخاب به اكثريت آراء نياز است. در مواردي كه نامزدهاي داراي اكثريت بيش‌تر يا كم‌تر از تعداد مورد نياز شوند، كرسي‌هاي كميته آنگونه كه در صفحه 472، خط 19- 16 [كتاب اصلي.م] توصيف شده، اشغال خواهد شد. اگر انتخاب رئيس كميته روال مجمع است- يا چنين تمايلي داشته باشد- (به جاي آنكه انتخاب رئيس را، آنگونه كه در صفحه‌ي 168 توصيف شده است بر عهده‌ي كميته واگذارد)، با رياست كميته مي‌توان به عنوان يك سمت جداگانه رفتار كرد و با همان برگه‌اي كه براي اعضاء كميته رأي‌گيري مي‌شود، براي رئيس نيز رأي‌‌گيري كرد؛ يا، در يك مجمع كوچك، اگر بهتر باشد، مي‌توان پس از آنكه اسامي اعضاء كميته اعلام شد، با برگه‌ي دوم براي انتخاب رئيس از ميان اعضاء كميته دوباره رأي‌گيري كرد.

ب) پيشنهاد نامزد از صحن (معرفي آزاد)، با رأي‌گيري از طريق اعلام آري يا خير. اين يك روش رايج براي انتصاب اعضاء يك كميته است وقتي كه مجمع بخواهد انتخاب را براي خودش حفظ كند بدون آنكه رأي‌گيري مخفي لازم باشد. وقتي در مورد اين روش اخذ رأي تصميم‌گيري شد، رئيس مي‌گويد: «اعضاء نامزد شوند»، يا «معرفي نامزد طبق نظام‌نامه‌ است». رئيس نام هر نامزدي را كه مي‌شنود، همانگونه كه در صفحه 418 [كتاب اصلي] توصيف شده اعلام مي‌كند. هيچ فردي حق ندارد بيش از يك فرد را براي عضويت در كميته نامزد كند تا وقتي كه هر عضو ديگر نيز فرصت معرفي كردن نامزد را داشته باشد، و به اين ترتيب معرفي بيش از يك نامزد در يك آن از سوي يك عضو فقط با توافق آراء قابل بررسي است. اگر بيش از تعداد اعضاء توصيف شده براي كميته، حتي پس از فراخوان ريئس براي نامزدي بيشتر، نامزد نشوند، رئيس مي‌تواند افرادي را براي عضويت در كميته نام ببرد. با اين وجود، رأي‌گيري در چنين حالتي غيرضروري مي‌شود، چون اين واقعيت كه بيش از تعداد مورد نياز نامزد نشده‌اند، نشان مي‌دهد كه توافق عمومي وجود دارد كه كميته با حضور همين افراد نامزد شده تشكيل شود، كه رئيس آن را به اين شكل اعلام مي‌كند: «آقايان. الف، ب و پ، خانم. ت و خانم ث نامزد هستند. آيا كس ديگري نامزد مي‌شود؟ . . . چون كس ديگري نامزد نيست، كميته با نامزدهاي موجود [يا نام آن را ذكر مي‌كند] تشكيل مي‌شود». اگر نامزدها بيش از تعداد مورد نياز براي كميته باشند، بعد، كس ديگري نامزد نشود، رئيس نام تمام افراد را به ترتيبي كه نامزد شدند، قرائت مي‌كند و به همان ترتيب نيز هر نامزدي را به رأي مي‌گذارد- هربار نام يك نفر تا تعداد مناسب انتخاب شوند- همانگونه كه در مورد اخذ رأي با آري و خير اعلام شد (46). به همان دليل كه در صفحه 29-427 [كتاب اصلي.م] توضيح داده شد، در چنين موردي هركس ديرتر تامزد شده باشد شانس كم‌تري براي انتخاب شدن خواهد داشت. پس از آنكه انتخاب اعضاء كميته انتخاب شدند، مجمع مي‌تواند- اگر بخواهد- از ميان آنان يك نفر را به عنوان رئيس كميته انتخاب كند، يا در ابتداء يك نفر را به عنوان رئيس به صورت جداگانه برگزيند.

پ) معرفي از سوي رئيس (همراه با تأييد با رأي لفظي). اين روش هنگامي مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه مجمع مايل است از معرفت و مهارت رئيس در معرفي نامزدهاي مناسب بهره ببرد، و همچنان مايل است قدرت وتو داشته باشد. در اين مورد، رئيس تعدادي از افراد را به عنوان كساني كه قرار است عضو كميته شوند نام مي‌برد، و هميشه فرد انتخابي خود براي رياست كميته را ابتداء صدا مي‌زند، به اين ترتيب: «رئيس آقاي ايكس را به عنوان رئيس كميته، و خانم ايگرگ و آقاي زد را نام مي‌برد٭. سؤال اين است: آيا اين افراد كميته را تشكيل بدهند؟». سپس هر عضوي مي‌تواند پيشنهاد خط زدن نام يك نفر يا بيشتر را مطرح كند- اما نمي‌تواند پيشنهاد گنجاندن نام افراد جديد را بدهد، كه اگر چنين پيشنهادي به تصويب برسد، رئيس بايد اين كار را بكند. پس از اعمال تغييرات در نامه‌هاي اوليه، رئيس نام‌هاي پيشنهادي را كه باقي مانده‌اند تكرار مي‌كند و كل فهرست را به رأي مي‌گذارد: «آقاي ايكس، خانم ايگرگ، و آقاي دبليو نامزد هسند. كساني كه موافقند كميته با حضور اين افراد تشكيل شود بگويند موافق. . . مخالفان بگويند مخالف. . . و غيره».

ت) انتصاب از سوي رئيس. در نبود شرايط ويژه، انتصاب كميته از سوي رئيس، يا از سوي مسؤل معمولي جلسه، معمولاً بهترين روش در مجامع بزرگ، و نيز رويه‌ي عادي در بسياري از انجمن‌هاي كوچك‌تر است. با اين وجود رئيس نمي‌تواند چنين قدرتي داشته باشد مگر آنكه آئين‌نامه‌ها يا مجمع در هر مورد منفرد به وي تفويض كنند (ص.164، 166، 561 كتاب اصلي.م). وقتي آئين‌نامه‌ها مقرر كرده باشند كه رئيس (انجمن يا پرزيدنت .م) بايد كميته‌ها را منصوب كند، اگر فرد ديگري جلسه را اداره كند، اين قدرت به رئيس (جلسه يا چيرمن) منتقل نخواهد شد. بندي در آئين‌نامه‌ها كه به وظايف رئيس در انتصاب تمام كميته‌ها اختصاص داده مي‌شود بايد شامل ماده‌‌ي مناسبي براي لغو خودش در مواقع ضروري باشد (به عنوان نمونه اگر در جريان انتصاب يك كميته‌ي ويژه رئيس (پرزيدنت) غائب باشد). به علاوه، بندي كه چنين قدرت انتصاب را به رئيس (پرزيدنت.م) اعطاء مي‌كند، بايد انتصاب كميته‌ي معرفي نامزدها را استثاء كند (بنگريد: ص.567ف 569). هرگاه در آيئن‌نامه‌ها گفته مي‌شود (با يا بدون استثناءهاي مناسبي كه هم اكنون توضيح داده شد) كه رئيس (پرزيدنت.م) «تمام كميته‌ها را منصوب خواهد كرد»، به اين معناست كه رئيس افرادي را براي خدمت در چنين كميته‌هايي به نحوي انتخاب مي‌كند كه در آئين‌نامه‌ها توصيف شده يا مجمع دستور مي‌دهد كه منصوب شوند؛ و به اين معنا نيست كه رئيس خودش تصميم به انتصاب مي‌گيرد و براي يك گروه تعيين وظيفه مي‌كند و به آن گروه موقعيت يك كميته‌ي انجمن را مي‌دهد. وقتي رئيس (جلسه- چير.م) يك كميته را منصوب مي‌كند، در مورد نامزدها رأي‌گيري نمي‌شود، به جز در مورد كساني كه عضو انجمن نيستند در موردي كه اختيار لازم براي انتصاب افراد غيرعضو انجمن براي حضور در كميته به رئيس داده نشده باشد- چه در آئين‌نامه‌ها و چه در پيشنهادي كه دستور انتصاب يك كميته خاص را مطرح مي‌كند (بنگريد نيز به ص. 167). اما رئيس بايد اسامي اعضاء كميته را به مجمع اعلام كند، نام رئيس كميته را، مانند بند (پ) فوق در ابتداء بگويد؛ و تا هنگام اعلام اين اسامي كميته نمي‌تواند اقدامي انجام دهد. اگر مجمعي دستور انتصاب كميته را بدهد و علاقمند باشد انتخاب اعضاء كميته را پس از تعويق نشست به رئيس واگذارد، اين تأخير بايد به تصويب مجمع برسد؛ سپس نام اعضاء كميته بايد در نشست آتي اعلام و در صورتجلسه نيز ذكر شود.

ث) انتصاب از طريق تصويب پيشنهادي كه نام اعضاء كميته را ذكر مي‌كند. اين روش در موردي كميته‌‌ي ويژه مورد استفاده قرار مي‌گيرد هنگامي كه قواعد يا شرايط خاص استفاده از رويه‌هاي ديگر را مقرر نكرده باشند. اسامي اعضاء كميته‌ي پيشنهادي مي‌تواند، چه از ابتداء ارايه پيشنهاد و چه از طريق اصلاح پيشنهاد، در پيشنهاد ارايه شده قيد شود. يا، اگر پيشنهاد انتصاب كميته بدوين ذكر نام اعضاء‌انتصابي به تصويب برسد، پيشنهاد دومي مبني بر اينكه «كميته مركب از آقاي ايكس، خانم ايگرگ . . . باشد»‌ مي‌تواند ارايه شود. در هر مورد، پيشنهادي كه نام اعضاء كميته را ذكر مي‌كند مي‌تواند رئيس كميته را نيز طبق خواست مجمع قيد بكند يا نكند. اگر هنگام بررسي اين پيشنهاد اسامي ديگري (با نيت جايگزيني با يك يا چند نفر از كساني كه نامشان در پيشنهاد ذكر شده) مطرح شود، با تمام اين نام‌ها و كساني كه در پيشنهاد هستند بايد به عنوان نامزد برخورد شود و بايد همانند مورد يك انتخابات اخذ رأي صورت پذيرد (نيز بنگريد: ص.163).

جز در مواردي كه آئين‌نامه‌ها يا ديگر قواعد حاكم تصريح كنند كه اعضاء «. . . تا انتخاب جانيشنان خود» خدمت خواهند كرد يا دوره‌ي خدمت آنان را مشخص كرده باشند، مثلاً «. . براي يك دوره‌ي دو ساله» (كه در اين مورد رويه براي عزل يا جايگزيني همان است كه براي مسؤلان در صفحه 643 توصيف شده است)، اعضاء كميته (شامل رئيس) مي‌توانند به شرح زير عزل يا جايگزين شوند: اگر انتصاب به نحوي كه در بندهاي (الف)، (ب)، (پ) يا (ث) بالا توصيف شده صورت پذيرفته باشد، عزل يا جايگزيني اعضاء‌ كميته به آراء لازم براي لغو يا اصلاح مصوبه قبلي نياز خواهد داشت. اگر انتصاب از سوي رئيس (پرزيدنت) و طبق رويه‌ي بند (ت) صورت گرفته باشد، او مي‌تواند اعضاء‌كميته را با اقدام خودش عزل يا جايگزين كند (بنگريد: ص. 70-169 كتاب اصلي.م).

يك كميته (به جز كميته‌ي كل، 52) مي‌تواند زيركميته‌هايي تشكيل دهد، كه به كميته پاسخگو هسند و گزارش مي‌دهند نه به مجمع. زيركميته‌ها بايد مركب از اعضاء كميته‌ باشند به جز هنگامي كه كميته براي اقدامي تشكيل شود كه مستلزم كمك ديگران باشد و در اين موارد انجمن روش ديگري مقرر كرده باشد.

قواعد ناظر بر اعضاء به اعتبار سمتِ كميته‌ها همان قواعدي است كه در مورد اعضاء‌ به اعتبار سمتِ بوردها اعمال مي‌شوند (بنگريد.67 - 466). وقتي آئين‌نامه‌ها مقرر كنند كه رئيس يك عضو به اعتبار سمت از تمام كميته خواهد بود (به جز كميته‌ي معرفي نامزد، كه به عبارت دقيق يك ماده بايد مقرر كند)، رئيس يك عضو به اعتبار سمت است كه حق دارد، اما ملزم نيست، در فعاليت‌هاي كميته‌ها حضور يابد، و براي تعيين تعداد اعضاي لازم براي نصاب يا حصول نصاب شمرده نمي‌شود.

استعفاي يك عضو كميته بايد به قدرت منصوب كننده اعلام شود،‌ و مسؤليت پر كردن جاي خالي عضو مستعفي بر عهده آن قدرت خواهد بود.

تركيب مناسب كميته‌ها. اعضاي يك كميته‌ي دائمي بايد به نحوي انتخاب شوند كه قوي‌ترين گروه ممكن را براي انجام هر وظيفه‌اي كه در قلمرو آن كميته مطرح مي‌شود فراهم آورند. در مورد كميته‌هاي ويژه، منظوري كه به خاطر تشكيل شده، بر اندازه‌ و تركيب مطلوب، به شكل زير، تأثير مي‌گذارد:

- • وقتي يك كميته‌ي ويژه براي اجراي يك دستور مجمع منصوب مي‌شود، بايد كوچك و فقط مركب از كساني باشد كه موافق اقدامي هستند كه بايد به اجرا درآيد. اگر كسي طرفدار انجام آن اقدام نيست،‌ بايد عذر خواهي كند.
- • با اين همه، اگر يك كميته‌ي ويژه براي بررسي و تحقيق منصوب شود، اغلب بايد بزرگتر باشد، و تا حد امكان بايد تمام نقطه نظرات موجود در سازمان را نمايندگي كند، تا نظرش بيشترين وزن را بيابد. وقتي چنين كميته‌اي به شكل مناسب انتخاب شود، توصيه‌هايش اغلب اراده‌ي مجمع را منعكس خواهد كرد. در انجمن‌هاي معمولي، با دقت در انتخاب كميته‌ها،‌ مذاكره در مورد مسائل حساس و دشوار اغلب مي‌تواند منحصر به كميته‌ها شود. از سوي ديگر، اگر كمتيه تمام جناح‌هاي مهم مجمع را نمايندگي نكند، سودمندي آن به طور جدي صدمه خواهد ديد.

اطلاعات، دستورات، و اوراق ارجاعي. بر اساس انتصاب كميته‌، منشي انجمن بايد ببيند تمام اشخاص منصوب شده مطلع شوند،‌ و بايد فهرست اعضاي كمتيه را به رئيس كميته، يا در غيبت رئيس، به ديگر عضو مجاز كميته ارايه دهد. وقتي يك موضوع يا امري به كميته ارجاع مي‌شود (معمولاً هنگام انتصاب كميته اگر يك كميته‌ي ويژه باشد، يا اگر كميته‌ي دائمي بود،‌ در هر زمان)،‌ منشي بايد نسخه‌هايي از اوراق، پيشنهاد، يا ديگر موادي كه رسماً به كميته ارجاع شده، و دستوراتي كه مجمع داده، در اختيار رئيس كميته يا نماينده‌ي وي قرار دهد. براساس درخواست كميته، هر كتاب يا سند ديگري كه براي انجام درست وظيفه‌ي كميته لازم باشد بايد از سوي مقام‌هاي مسؤل انجمن، كه اگر در ترديد بودند با رئيس انجمن مشورت مي‌كنند، در اختيار كميته گذاشته شود.

يك كميته بايد مراقب حفظ اوراق ارجاعي از سوي انجمن باشد، زير، بعد از تكميل وظيفه‌اش، بايد به همان شكلي كه دريافت شده به انجمن مسترد شود. بنا بر اين، اگر كميته بخواهد از اسناد رونوشت بردارد، خودش بايد از آن‌ها فتوكپي بگيرد، مگر آنكه در دستورات كميته نسخ اضافي اختصاصي براي آن منظور مقرر شده باشد. در هر حال، اصلاحيه‌هاي آماده شده براي توصيه به مجمع، هنگام گزارش كميته، بايد روي ورق‌هاي جداگانه باشند.

گردش كار در كميته

رويه‌ي كميته. وقتي يك كميته منصوب شد، رئيس آن (يا عضوي كه نامش اول اعلام شده - ص168 را بنگريد) بايد كميته را فرابخواند. اگر رئيس كميته در فراخوان نشست موفق نشود،‌ كميته بايد بر اساس فراخوان دو نفر از اعضاي خود نشست برگزار كند، مگر آنكه (براي كميته‌هاي بسيار بزرگ) قواعد مجمع تعداد بيشتري را مقرر سازد يا به مجمع يا كميته براي الزام تعداد بيشتر تفويض اختيار كند. نصاب در يك كميته اكثريت اعضاء آن است مگر آنكه مجع نصاب ديگري را تعريف كرده باشد (40). تمام نشست‌هاي يك كميته‌ي ويژه يك اجلاس را تشكيل مي‌دهند (8).

آئين‌نامه‌ها مي‌توانند به بوردها و كميته‌ها (يا حتي به مجامع نستباً كوچك) مجوز نشست‌ از طريق ويديوكنفرانس يا تله‌كنفرانس اعطاء كنند. در اين صورت، چنين نشست‌هايي بايد با فناوري‌هايي برگزار شود كه به تمام افراد حاضر اجازه دهد كه در آن واحد يكديگر را بشنوند (و، اگر ويديوكنفرانس بود، يكديگر را ببيند). فرصت برقراري ارتباط همزمان براي ويژگي مشورتي نشست اساسي است، و همان چيزي است كه آن را از تلاش‌ها براي انجام كارها با نامه‌ي پستي يا الكترونيكي و فاكس متمايز مي‌سازد (ص 2 را بنگريد).تصويب نظامنامه‌ي خاص و مقررات اجرايي، به نحو مناسب، براي تعيين دقيق نحوه‌ي نوبت گرفتن و صحبت كردن در جريان ويديوكنفرانس و تله‌كنفرانس معقول است.

در كميته‌هاي كوچك رئيس معمولاً به عنوان منشي عمل مي‌كند، اما در كميته‌هاي بزرگ و بسياري از كميته‌هاي دائمي، مي‌توان يك منشي براي حفظ گزارش مختصر از جنس صورتجلسه براي استفاده‌ي كميته تعيين كرد.

در يك كميته‌ي دائمي يا ويژه - مگر آنقدر بزرگ باشد كه بتواند به روش يك مجمع كامل عمل كند - عموماً همان فقدان تشريفات و تعديل‌ قواعد عادي رويه‌ي پارلماني اعمال مي‌شود كه در صفحه‌هاي 470 تا 471 براي بوردهاي كوچك فهرست شده است؛ همچنين، قواعد ناظر بر پيشنهاد تجديد‌نظر همانطور كه در صفحه‌هاي 318 تا 319 بيان شده تعديل مي‌شوند. در كميته‌ها،‌ رئيس نه فقط حق ارايه‌ي پيشنهاد و شركت در مذاكره دارد، بلكه معمولاً فعال‌ترين عضو در مذاكرات و كار كميته است. براي آنكه مجمع از قضاوت پخته‌ي كميته محروم نشود، پيشنهادهاي ختم و محدوديت مذاكره (15، 16) در كميته‌ها مجاز نيستند.

كميته‌هاي انجمن‌هاي سازمان يافته در چارچوب قواعد به كاربردني بيان شده در آئين‌نامه‌ها، نظام‌نامه‌ي اختصاصي، مرجع پارلماني، و مقررات اجرايي مصوب انجمن عمل مي‌كنند. كميته‌ها نبايد قواعد خودشان را تصويب كنند مگر آنكه در آئين‌نامه‌ها يا در دستور عمل ارايه شده به كميته از سوي انجمن اجازه‌ي اين كار داده شده باشد (بنگر ص.469 براي همان قواعدي كه در مورد بوردها كاربرد دارند).

وقتي قرار است يك كميته در مورد يك موضوع توصيه‌ها يا تصميم‌هاي اساسي ارايه دهد، بايد اين فرصت را در اختيار اعضاي انجمن بگذارد تا در برابر كميته حاضر شوند و در يك زمان برنامه‌ريزي شده از سوي كميته نظرات خود را در مورد آن موضوع بيان كنند. به چنين نشست‌هايي معمولاً استماع مي‌گويند. در جريان بررسي‌هاي اصلي كميته، فقط اعضاي كميته‌ حق حضور دارند.

كميته قدرت تنبيه اعضاي خود را به خاطر بي‌انضباطي يا ساير رفتارهاي نامناسب در ارتباط با اقدامات خود ندارد، اما بايد اين مسائل را به انجمن گزارش كند.

ختم جلسه: روش و تأثير. وقتي كميته‌اي بخواهد بازتشكيل شود، خيلي ساده مي‌تواند خاتمه يابد، يا براي جلسه‌اي در زماني ديرتر به تعويق بيافتد. در حالت اول - وقتي بدون تعيين زمان نشست ديگر - خاتمه يابد چنين تلقي مي‌شود كه تا نشست بعدي با فراخوان رئيس به تعويق افتاده است. در حالت دوم - وقتي زمان نشست تعويقي را تعيين كند - كه معقول است، هرچند الزامي نيست، جلسه‌ي تعليقي به اعضاي غائب اطلاع داده مي‌شود.

وقتي يك كميته‌ي ويژه همراه با كاري كه بر عهد‌ه‌اش گذاشته شده خاتمه يابد، پيشنهادي مبني بر «قيام» مطرح مي‌شود - كه معادل پيشنهاد تعويق به زمان نامعلوم (يا بدون زمان) - و براي رئيس كميته يا عضو ديگر به معناي ارايه‌ي گزارش به مجمع است. پيشنهاد قيام در كميته‌هاي دائمي، يا در كميته‌هاي ويژه تا وقتي براي انحلال آماده نشده‌اند، هيچ وقت مطرح نمي‌شود.

تداوم و ختم وظيفه‌ي كميته. از آنجا كه اعضاي كميته‌هاي دائمي در انجمن‌هاي عادي براي دوره‌اي معادل دوره‌ي سمت مقامات منصوب مي‌شوند، چنين كميته‌ي معمولاً لازم است سالانه دست كم يك بار، عموماً در نشست سالانه، در مورد فعاليت‌هايش و آنچه كه در طول سال به عهده‌اش گذاشه شده است، گزارش بدهد. وقتي يك كميته‌ي دائمي در خاتمه دوره‌ي عضويتش چنين گزارشي را تقديم مي‌كند، از بررسي بيشتر موضوعي كه هنگام ارايه‌ي گزارش در حال بررسي آن بوده است خلع نمي‌شود، مگر آنكه مجمع اينطور رأي بدهد (36)؛ كه در اين صورت موضوع‌ها معمولاً به كميته‌ي جديد اهاله مي‌شود. اعضاي كميته‌ي سابق وظايف خود را تا انتخاب جانشينان خود ادامه مي‌دهند.

از آنجا كه يك كميته‌ي ويژه براي يك منظور خاص منصوب مي‌شود، تا وقتي وظيفه‌اش را تكميل كند به وجود خود ادامه مي‌دهد، مگر آنكه زودتر خلع يد شود (بنگر 36)؛ و به محض آنكه مجمع گزارش نهايي‌اش را دريافت كرد منحل خواهد شد. اين واقعيت كه يك نشست سالانه برگزار شود يك كميته‌ي ويژه را خلع نمي‌كند، اما در يك تشكيلات انتخابي يا انتصابي، مانند يك كنوانسيون، كميته‌هاي ويژه‌اي كه گزارش نداده‌اند وقتي مقامات جديد در نشست سالانه آتي وظايف خود را بر عهده بگيرند منحل مي‌شوند.

[1] Committee of the Whole


ژنرال هنري مارتين رابرت

مقاله ها ى اين نويسنده

گروه‌ نويسندگان

مقاله ها ى اين نويسنده

داود حسين

مقاله ها ى اين نويسنده

پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 325 / 366280

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License