به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!

ابزارهاي كمك آموزشي عرف پارلمان؛ 4: نمايه‌ي پارلماني

3 اسفند 1390
چهار شنبه 22 فوريه 2012 بوسيله ى گروه‌ نويسندگان , جيمز هوارد گور

يكي ديگر از ابزارهاي كمك آموزشي «عرف پارلماني» كه روز 5 دسامبر سال 1893 به نام «جميز هوارد گور» در اداره‌ي ثبت اختراعات ايالات متحد آمريكا (پتنت)‌ به ثبت رسيده، «نمايه‌ي پارلماني» است. «عرف پارلمني» يا «قانون پارلمان» به مجموعه‌اي از قواعد و رويه‌هاي اداره‌ي مجامع و انجمن‌ها و سازمان‌هاي دموكراتيك گفته مي‌شود كه ريشه‌‌ي آن‌ها به دولت‌شهر‌هاي يونان باستان مي‌رسد كه از طريق امپراتوري رم باستان با سنت‌هاي انگلوساكسون‌ها در هم آميخت و طي قرن‌ها در پارلمان انگلستان ساخته و پرداخته شد و بعد از كشف آمريكا، از طريق مهاجر نشين‌هاي انگليسي به قاره جديد رفت و در همان جا بود كه در قالب كتاب‌هاي گوناگون مكتوب و منتشر شد. ويرايش دهم يكي از معروف‌ترين اين كتاب‌ها، كه در سال 2000 و در 800 صفحه با عنوان «رابرتز رول آور اوردر» Robert’s Rules of Order در آمريكا انتشار يافته، باعنوان «دستورنامه رابرت» به فارسي ترجمه شده و تمام قسمت‌هاي آن در بخش عرف پارلماني وب سايت مؤسسه اخلاق پزشكي ايرانيان و نيز در بخش عرف پارلماني همين وب سايت در اختيار علاقمندان به فعاليت‌هاي انجمني قرار گرفته است. فقط بعد از مرور قواعد و رويه‌هاي استاندارد عرف پارلماني كه در اين كتاب توصيف شده مي‌توان دريافت كه روش‌هاي اداره‌ي مجامع تصميم‌گيري و انجمن‌ها و سازمان‌هاي دموكراتيك در ايران تا چه انداز غيراستاندارد و مشكل آفرين است. با اين همه، قواعد استاندارد عرف پارلماني تا حدي پيچيده هستند كه براي آموزش آن‌ها، دست كم هفت دستگاه و ابزار كمك آموزشي در اداره‌ي ثبت اختراعات ايالات متحده به ثبت رسيده است.

گفتني است تا كنون سه ابزار از اين ابزارها دراينجا، اينجا و اينجا معرفي شده و در ادامه نيز يكي ديگر از اين ابزارها معرفي مي‌شود.

تأكيد بر اين نكته ضروري است كه هدف از اين معرفي‌ها تلاش براي توضيح پيچيدگي و اهميت قواعد و رويه‌ي استاندراد عرف پارلماني است با اين اميد كه به مرور، نيروهاي دموكراسي‌خواه جامعه به ضرروت آموزش عرف پارلماني به عنوان قواعد بازي دموكراسي پي ببرند و نسبت به ترويج اين قواعد در سطح ملي اقدام كنند. اما معرفي «نمايه‌ پارلماني»:

در ابتداي فرم ثبت اختراع آمده است:‌

به تمام كساني كه ممكن است ارتباط داشته باشد:

مطلع باشيد كه من، جيمز هوارد گور، يك شهروند ايالات متحد آمريكا، ساكن واشينگتن، منطقه‌ي كلمبيا، يك «بهبودهاي نمايه‌هاي پارلماني» جديد و مفيد اختراع كرده‌ام، و به اين وسيله، مطالب زير را براي توصيف كامل، روشن و دقيق اين اختراع ارايه مي‌دهم تا ساير استادان اين هنر را كه با آن مربوط هستند قادر سازد آن را بسازند و مورد استفاده قرار دهند.

جميز هوارد گور بعد از اين توضيح مقدماتي و با شاره به تصويري كه در ابتداي سند چاپ شده به توصيف ابزار اختراعي خود مي‌پردازد.

همانطور كه از مشاهده‌ي تصوير آشكار مي‌شود، اين ابزار ساده از سه صفحه‌ تشكيل شده كه در يك نقطه‌ي مركزي به هم متصل مي‌شوند و صفحه‌ي دايره‌اي شكل وسطي، كه لبه‌هاي آن از طرفين صفحه‌ي مربع شكل رويي بيرون زده، مي‌تواند به راست و چپ بچرخد.

همانطور كه ملاحظه مي‌كنيد، روي صفحه‌ي دايره‌اي شكل وسطي، مطالبي چاپ شده و با حركت دادن آن، اطلاعات مورد نظر، زير شكاف مستطيل شكل صفحه‌ي رويي قرار مي‌گيرد. اين اطلاعات در واقع پاسخ به هفت پرسش در مورد 35 پيشنهاد ضمني پارلماني است. به اين ترتيب، كاربران اين ابزار مي‌توانند با چرخاندن صفحه‌ي دايره‌اي شكل، پيشنهاد پارلماني مورد نظر خودشان را، كه در اطراف محيط صفحه‌ي دايره‌اي شكل نوشته شده، مقابل شكاف مخصوص در قسمت بالاي صفحه‌ي دايره‌اي شكل تنظيم كنند و پاسخ‌هاي هفت پرسش در مورد همان پيشنهاد را از داخل شكاف مستطيل شكل ملاحظه كنند. به همين سادگي!

در توضيح بيشتر اين دستگاه بايد گفته شود كه 35 پيشنهاد ضمني پارلماني (يعني پيشنهادهايي كه براي تعيين تكليف پيشنهاد اصلي در مجمع تصميم‌گيري مطرح مي‌شوند) به ترتيب الفبا (در زبان انگليسي البته) در پيرامون صفحه‌ي دايره‌اي شكل وسط چاپ شده است. هفت نمونه‌ از اين پيشنهادها در قسمت بالايي دايره در تصوير مشاهده مي‌شود كه برگردان آن‌ها به فارسي از سمت چپ به راست عبارت است از:

  • فرجام (Apeal)
  • اصلاح اصلاحيه (Amend Amendment)
  • اصلاح (Amend)
  • تعويق، تعيين زمان (Adjourn - Fix time to which)
  • تعويق(Adjourn)
  • آري‌ها و خير‌ها (Yeas and Nays)
  • بازپس‌گيري پيشنهاد (Withdrawal of Motion)

برخي ديگر از پيشنهادهاي ضمني كه در پيرامون صفحه‌ي دايره‌اي شكل وسط نوشته شده، در قسمت پائين تصوير مشاهده مي‌شود.

توضيح اين نكته ضروري است كه در كتاب «رابرتز روولز آو اوردر»‌ كه با عنوان «دستور‌نامه‌ي رابرت» به فارسي ترجمه شده، مجموعه‌ي پيشنهادهاي‌ پارلماني به 5 دسته تقسيم شده‌اند كه عبارتند از:

  • پيشنهادي اصلي
  • پيشنهادهاي فرعي
  • پيشنهادهاي فوريتي
  • پيشنهاد‌هاي ضمني، و
  • پيشنهادهايي كه يك موضوع را بار ديگر در معرض مجمع قرار مي‌دهند.

در كتاب پيش‌گفته، در مورد هر يك از اين دسته‌ها و نيز در مورد هر يك از پيشنهادهايي كه در زير هر دسته قرار مي‌گيرند به تفصيل صحبت شده و ويژگي‌هاي توصيفي استاندارد هر كدام از آن‌ها تشريح شده است.

با اين وجود، و بر اساس توضيح‌هايي كه مخترع اين ابزار كمك آموزشي ارايه داده، مجموعه‌ي پيشنهاده‌هاي پارلماني را با عنوان پيشنهادهاي ضمني معرفي كرده و برخي از خصوصيات آن‌ها را از طريق ابزار اختراعي خود نمايش مي‌دهد. اين خصوصيت چه هستند؟

اولويت پيشنهادها

يكي از دشوارترين بخش قواعد عرف پارلماني، درك نظام اولويت پيشنهادهاست. بديهي است هر پيشنهادي كاركرد خاص خود را دارد. در نتيجه، هر پيشنهادي با توجه به كاركردي كه دارد، از بعضي پيشنهادها پيشي‌مي‌گيرد و از بعضي پيشنهادهاي ديگر عقب مي‌افتد. به عنوان نمونه، پيشنهاد مربوط به تعيين زمان تعويق جلسه، از پيشنهاد ختم جلسه پيشي‌مي‌گيرد. يعني اول بايد پيشنهاد تعيين زمان جلسه‌ي بعدي را بررسي و تصويب كرد و بعد پيشنهاد ختم جلسه را به بحث گذاشت. آقاي جيمز گور مخترع اين ابزار در هيمن زمينه در فرم ثبت اختراع خود توضيح داده است:

كساني كه در قانون پارلماني خبره هستند به خوبي مي‌دانند كه بعضي پيشنهدها از بعضي ديگر حق تقدم دارند، به عنوان نمونه، پيشنهاد تعيين زمان تعويق از پيشنهاد ختم جلسه جلو مي‌افتد، اما به خاطر سپردن «اولويت نسبي» تمام پيشنهادها بسيار دشوار است و معمولاً وقت زيادي صرف اين موضوع مي‌شود و گاهي اوقات در تعيين چنين موضوع‌هايي خطاهايي رخ مي‌دهد. اولويت نسبي به معناي نظام اولويت در ارتباط با پيشنهاد اصلي است وقتي در دست بررسي باشد. به عنوان نمونه، وقتي «موضوع فوريتي» در نظام اولويت نسبي سوم باشد، و در دست بررسي هم باشد، به رتبه 1 يا 2 مي‌رسد و از تمام رتبه‌هاي 4 تا 11خارج مي‌شود، و رتبه 11 پائين ترين رتبه در نظام اولويت است. من اين اولويت نسبي را در ستون پاسخ‌ها با حروف رمي نشان داده‌ام. . .

بعد از اين توضيح، بار ديگر به تصوير نگاه كنيد. در اين تصوير، پيشنهاد «تعين زمان تعويق» رو به روي شكاف مخصوص (d2) قرار گرفته است. به اين معنا، كه قرار است پاسخ به پرسش‌هاي مربوط به اين پيشنهاد در شكاف مستطيل شكل روي صفحه‌ي رويي به نمايش در آيد.

درست زير همان شكاف، هف خط به زبان انگليسي مشاهده مي‌شود و رو به روي هر يك از اين خطوط و در داخل شكاف مستطيل شكل يك كلمه وجود دارد. اين هفت خط به هفت خصوصيت پيشنهادهاي‌ پارلماني مربوط مي‌شود و داخل شكاف مسطتيل شكل نيز به اين هف خصوصيت پاسخ داده شده است. در اين زمينه توضيح بيشتري لازم است.

اگر در تصوير دقت كنيد مشاهده خواهيد كرد كه خط اول از هفت خط انگليسي عبارت است از:

  • اولويت نسبي (Reletive Precedence)

و در برابر اين خط، و در داخل شكاف مستطيل شكل با حروف رمي عدد «1» را ملاحظه مي‌كنيد كه به اين معناست كه اين پيشنهاد در نظام اولويت پيشنهادها رتبه‌ي اول را دارد.

در همين جا لازم به توضيح است كه كنار اين حرف رمي، و در داخل پرانتز عدد (2) را ملاحظه مي‌كنيد كه به ماده‌ي 2 از كتاب «راهنماي گور» اشاره دارد كه در آن، اين موضوع به تفصيل بررسي شده است.

بديهي است بعضي از پيشنهادها خارج از نظام اولويت‌بندي پيشنهادها قرار مي‌گيرند. در مقال اين دسته پيشنهادها، به جاري رقم رمي 1 تا 11 از علامت «-» استفاده شده است.

در خط دوم از هفت خط انگليسي اين عبارت آمده اس:

  • اخذ نوبت براي سخنران (FloorTaken from Speaker to)

در برابر اين خط، در شكاف مستطيل شكل حرف انگليسي A قابل مشاهده است كه حرف اول كلمه‌ي Aye معناي «آري» است. يعني براي طرح پيشنهاد تعيين زمان تعويق جلسه بايد نوبت گرفت.

معناي خط سوم انگليسي اين است:
- بايد حمايت شود

و در مقاله اين خط، در داخل شكلف مستطيل شكل بار ديگر حرف انگليسي A آمده كه به معناي «بله» است.

براي كساني كه با اين قاعده‌ي عرف پارلماني آشنا نيستند توضيح اين نكته ضرور است كه طرح برخي از پيشنهادهاي پارلماني مستلزم آن است كه دست كم يك نفر با طرح آن در مجمع موافق باشد. البته، طرح بعضي از پيشنهادها نيازي به حمايت ندارد. به همين خاطر، افراد حاضر در يك مجمع بايد بدانند طرح كدام پيشنهادها نياز به حمايت دارد و كدام پيشنهادها بدون كسب حمايت قابل طرح و بررسي هستند.

در ادامه برگردان فارسي چهار خط ديگر انگليسي به ترتيب از بالا به پائين تقديم مي‌شود:

  • قابل مذاكره؟
  • قابل اصلاح؟
  • قابل روي‌ميزگذاري؟
  • قابل تجديد نظر؟

و همانطور كه حدس مي‌زنيد، در شكاف مستطيل شكل سمت راست اين نوشته‌ها، پاسخ اين پرسش‌ها به صورت A(اگر پاسخ مثبت باشد) و يا به صورت N (اگر پاسخ منفي باشد) قابل مشاهده خواهد بود. البته، اگر به توضيح‌هاي خاصي نياز باشد، اين توضيح‌ها، بر اساس شماره‌هايي كه خارج از پرانتز نقل مي‌شود، روي جلد ابزار كمك آموزشي چاپ خواهد شد. به همين خاطر، در تصوير مشاهده مي‌كنيد كه در شكاف مستطيل شكل و در مقابل عبارت «قابل مذاكره» عدد 1 خارج از پرانتز نقل شده كه به همين معناست.

نتيجه‌گيري

اگر توجه كنيد كه اين فرم ثبت اختراع در سال 1893 در اداره‌ي ثبت اختراعات ايالات متحد آمريكا به ثبت رسيده، و مخترع همين دستگاه كتابي با نام «راهنماي گور» در مورد عرف پارلماني نوشته، كه به استناد ارقامي كه داخل پرانتز نقل شده، بيش از 500 ماده داشته است، مي‌توانيد تصور كنيد كه موضوع تشكيل مجامع تصميم گيري انجمن‌ها در آن كشور چه سابقه‌ي طولاني داشته و در آن زمان، چه كساني با چه دقتي در باره‌ي قواعد عرف پارلماني بحث مي‌كردند.

بديهي است تا پيش از جاكن شدن جمعيت روستايي و هجوم آن‌ها به شهرهاي بزرگ و شكل‌گيري شهر‌هاي چند ميليون، در جوامعي مانند ايران، اساساً انسان آزاد و داراي رأي امكان تولد نداشته است. به همين خاطر مي‌توان گفت تازه بعد از فروپاشي نظام روستايي در ايران در دهه‌ي چهل است كه تاريخ انديشه در اين كشور آغاز مي‌شود و انسان داراي رأي امكان تولد مي‌يابد و به اين ترتيب موضوع تشكيل انجمن و رأي و رأي‌گيري معنا مي‌يابد. بنا بر اين مي‌توان اميدوار بود كه به مرور، و بعد از دهه‌ها تجربه‌ي انجمن داري و شكست‌هاي پي در پي است كه شايد دست در كاران انجمن سازي به صرافت قانون پارلمان بيفتند و آن وقت است كه شايد اين نوشته‌ها مورد توجه قرار بگيرد. پس به اميد آينده‌ي دور. . .


اسناد پيوسته

متن چاپخور فرم ثبت اختراع به زبان انگليسي

22 فوريه 2012
سند : PDF
191.6 kb

پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 322 / 399654

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License