به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!

ابزارهاي كمك آموزشي عرف پارلماني؛ 3: راهنماي پارلماني

13 بهمن 1390
پنج شنبه 2 فوريه 2012 بوسيله ى گروه‌ نويسندگان , داود حسين

«راهنماي پارلماني» عنوان يكي ديگر از اختراع‌هاي كمك آموزشي براي عرف پارلماني است كه در 12 مارس 1918 در اداره‌ي ثبت اختراعات ايالات متحده‌ي آمريكا (اداره‌ي پتنت) براي شخصي به نام «آدولف بلاچ» به ثبت رسيده است. دست كم هفت ابزار كمك آموزشي در زمينه‌ي عرف پارلماني كه در اين اداره به ثبت رسيده شناسايي شده كه تا كنون دو نمونه از آن‌ها در همين شبكه‌ي اطلاع رساني معرفي شده و در اينجا و اينجا در دسترس است، و در ادامه، «راهنماي پارلماني» نيز معرفي مي‌شود.

هدف از معرفي اين ابزارهاي كمك آموزشي كه در اداره‌ي ثبت اختراعات ايالات متحد آمريكا به ثبت رسيده‌اند، صرفاً نشان دادن پيچيدگي و اهميت رويه‌ها و قواعد اداره‌ي جلسات انواع مجامع تصميم‌گيري است كه به عنوان «عرف پارلماني»‌ شناخته مي‌شود. اين قواعد كه ريشه‌ي آن‌ها به دموكراسي در دولت‌ شهرهاي يونان باستان مي‌رسد، از طريق امپراتوري روم به لندن منتقل شده و با سنت‌هاي انگلوساكسون‌ها در آميخته و طي قرن‌ها از طريق آزمون و خطا در پارلمان انگلستان ساخته و پرداخته شده است و در واقع، همان، به اصطلاح، قانون اساسي نامكتوب بريتانياست كه مثل عرف براي بسياري از انگليسيان شناخته شده است.

بعدها همين قواعد و رويه‌ها از طريق انگليسي‌ها به مهاجر نشين‌هاي دنياي جديد منتقل شد و در ايالات متحد آمريكا بود كه ضرورت مكتوب كردن‌ آن‌ها احساس شد و براي نخستين بار فردي به نام هنري مارتين رابرت، كه به فعاليت‌هاي انجمني علاقمند بود، مجموعه‌ي قواعد و رويه‌هاي عرف پارلماني را كه براي اداره‌ي مجامع انجمن‌ها و سازمان‌هاي دموكراتيك لازم بودند گردآوري كرد و در كتابي به نام رابرتز روولز آو اوردر Robert’s Rules of Order انتشار داد. ويرايش دهم اين كتاب در 800 صفحه و در سال 2000 در آمريكا منتشر شد.

تدكر اين نكته جالب است كه در نخستين شماره‌ي روزنامه‌ي اتحاديه‌ي دانشجويان داشنگاه آمريكايي بيروت كه در سال 1915 منتشر شده، عرف پارلماني و ضرورت آشنايي با قواعد آن در مقاله‌اي به عنوان «قواعد ديسيپلين پارلماني» معرفي شده و نشان مي‌دهد كه عرب‌ها از آن سال با عرف پارلماني آشنا بوده‌اند و جالب‌تر اينكه چاپ دوم ترجمه‌ي عربي ويرايش دهم كتاب «دستور‌نامه‌ي رابرت» كه سال 2000 در آمريكا منتشر شد، 5 سال بعد با عنوان قواعد النظام الديمقراطيه «قواعد روبرت التنظيميه للأجتماعات» نيز از سوي مركز دراسات الوحدت العربيه در بيروت انتشار يافته است.

گفتني است اين كتاب با عنوان «دستورنامه رابرت» به فارسي ترجمه شده و در حال حاضر در بخش عرف پارلماني وب سايت مؤسسه اخلاق پزشكي ايرانيان و نيز بخش عرف پارلماني همين شبكه در اختيار علاقمندان قرار گرفته است. فقط بعد از مرور مطلب اين كتاب است كه متوجه خواهيم شد روش اداره‌ي مجامع تصميم‌گيري و انجمن‌ها و سازمان‌هاي دموكراتيك در ايران تا چه اندازه عقب‌مانده و دردسر ساز است. با اين همه، قواعد عرف پارلماني هم، صرفاً يك مجموعه قواعد تكنيكي و فني نيستند، بلكه اجراي آن‌ها مستلزم تغييرات بينادي در رفتار انجمني و گروهي ماست و همين كار را بسيار دشوار مي‌كند. به همين خاطر، بي‌توجهي به اين قواعد و ناديده‌ گرفتن آن‌ها واكنش بسيار طبيعي كساني است كه حتي تصور وجود چنين قواعدي برايشان بسيار دشوار است. در نتيجه، چه بسا معرفي اختراعات به ثبت رسيده در اداره‌ي پتنت ايالات متحد آمريكا در اين زمينه سبب جلب توجه به ضرورت آشنايي با اين قواعد و رعايت آن‌ها در اداره‌ي مجامع تصميم‌گيري شود. و اما «راهنماي پارلماني»:

در مقدمه‌ي برگه‌ي ثبت اختراع، خطاب به «تمام كساني كه به آنان مربوط مي‌شود» آمده است:

مطلع باشيد كه من، آدولف بلاچ، يك شهروند ايالات متحد آمريكا، ساكن پورتلند، در حومه‌ي مالتنوما، در ايالت اورگان، يك راهنماي پارلماني جديد و مفيد اختراع كرده‌ام، كه خصوصيات زير را دارد كه همراه با تصويرها به آن‌ها ارجاع مي‌شود.

اختراع من مربوط به روش تعيين كاربرد قواعد قاون پارلماني است، و هدف است كه دستگاهي توليد شود كه هر شعور معمولي را قادر سازد تا در يك نگاه كاربرد مناسب هر مسأله‌اي را كه در جريان مذاكره مطرح مي‌شود قرائت كند.

هرچند اختراع من به ويژه براي رئيس جلسه ارزشمند است كه او را قادر مي‌سازد تا در بحبوحه‌ي مذاكرات با سرعت و صحت حكم كند، اما براي هر فرد ديگري در صحن جلسه نيز مي‌تواند مفيد باشد.

در ادامه‌ي برگه، ابزار اختراعي با ارجاع به تصاوير پيوست سند معرفي شده است. همانطور كه از مشاهده‌ي تصاوير ملاحظه مي‌كنيد، اين دستگاه ساده از يك صفحه‌ي مستطيل شكل و يك صفحه‌ي دايره‌اي شكل تشكيل شده است كه در مركز دايره به يكديگر متصل شده‌اند، به نحوي كه مي‌توان با چرخاندن صفحه‌ي دايره‌اي شكل، فلش مربوطه را رو به روي قسمت‌هاي حاشيه‌ي دايره، كه با شماره‌هاي 1 تا 24 مشخص شده، قرار داد.

JPEG - 88.4 kb
تصوير شماره يك: صفحه‌ي مستطيل شكل رويي

در قسمت بالاي صفحه‌ي مستطيل شكل، نام پيشنهادهاي پارلماني، كه با شماره‌هاي 1 تا 24 مشخص شده، تحت دو دسته‌ي كلي تعريف شده‌اند: الف: در قسمت بالاي صفحه؛ پيشنهادهاي اصلي شامل سه دسته‌ي:

يك : پيشنهادهاي فوريتي، كه عبارتند از:
- 1. تعيين وقت براي ختم جلسه
- 2. ختم جلسه،
- 3. تقاضاهاي فوريتي
- 4. اخطار بر‌نامه‌ي روز

دو. پيشنهادهاي ضمني، كه عبارتند از:
- 5. فرجام خواهي
- 6. مخالفت با بررسي يك موضوع
- 7. قرائت نوشته (روزنامه و ساير مكتوبات چاپي)
- 8. بازپس‌گيري پيشنهاد
- 9. تعليق قواعد

سه. پيشنهاهاي فرعي، كه عبارتند از:
- 10. روي ميزگذاري
- 11. كفايت مذاكره
- 12. تعويق موقت
- 13. احاله يا ارجاع
- 14. اصلاح يا جايگزيني
- 15. تعويق دائم

در قسمت پائين‌تر بالاي صفحه‌ي اول «ساير پيشنهادهاي پارلماني» با شماره‌‌هاي 16 تا 26 مشخص شده‌اند كه عبارتند از:
- 16. لغو
- 17. ازنوسازي پيشنهاد
- 18. بررسي دوباره‌ي يك پيشنهاد قابل مذاكره
- 19. بررسي دوباره‌ي يك پيشنهاد غيرقابل‌مذاكره
- 20. از روي ميزبرداري
- 21. كميت مذاكره
- 22. تعيين دستورنامه‌ي اختصاصي
- 23. بررسي يك پيشنهاد خارج از دستور
- 24. اعطاء مجوز ادامه‌ي سخن بعد از بي‌نزاكتي
- 25. ختم مذكراه يا بسط محدوديت مذاكره (مانند پيشنهاد كميت مذاكره به شماره 21 فوق)
- 26. تعطيل (در كميته‌ها، مانند پيشنهاد ختم ه شمار2 فوق)

همانطور كه ملاحظه مي‌كنيد، قواعد ناظر بر پيشنهادهاي شماره‌ي 25 و 26، به ترتيب شبيه قواعد پيشنهادهاي شماره 21 و 2 هستند. در نتيجه، 24 پيشنهاد باقي مي‌ماند كه به ترتيب از شماره‌ي 1 تا 24 در حاشيه‌ي صفحه‌ي دايره‌اي شكل شماره گذاري شده است. براي ذكر «پيشنهاد اصلي» (main motion) نيز به جاي شماره از عنوان آن استفاده شده و بين شماره‌ي 1 و 24 در حاشيه‌ي دايره عبارت انگليسي main motion قيد شده است. به اين ترتيب، كاربر اين ابزار كمك آموزشي با چرخاندان صفحه‌ي دايرهاي شكل، فلش اين صفحه را روي شماره‌ي پيشنهاد مورد نظر خود قرار مي‌دهد. در اين صورت چه رخ مي‌دهد؟

JPEG - 39.8 kb
تصوير شماره 2: صفحه‌ي دايره‌اي شكل

همانطور كه در تصوير شماره‌ي 2 ملاحظه مي‌كنيد، روي اين صفحه، 6 خصوصيت پيشنهادهاي پارلماني، به زبان انگليسي و به موازت محيط دايره نوشته شده است كه ترجمه‌ي آن‌ها، به ترتيب، از بيرون دايره به سمت داخل چنين است:

  • در دستور هنگامي كه فرد ديگري نوبت دارد
  • لازم است حمايت شود
  • قابل مذاكره
  • قابل اصلاح
  • رأي مورد نياز
  • قابل‌ تجديد نظر

اكنون ديگر مي‌توانيد طرز كار اين دستگاه ساده را حدس بزنيد. بله. درست حدس زديد. با چرخاندن صفحه‌ي دايره‌اي شكل رويي و قرار دادن فلش روي شماره‌ي پيشنهاد مورد نظر، و در مقال توصيف خصوصيات ششگانه هر پيشنهاد، و از ميان شكاف قطاع مانند روي صفحه‌ي دايره‌اي شكل، پاسخ به سؤال ششگانه، به صورت كلمه‌ «نه» (not) قابل روئيت است و كاربر با يك نگاه مي‌تواند خصوصيات ششگانه‌ي هر يك از 25 پيشنهاد پارلماني را ملاحظه كند.

به عنوان نمونه، در تصور شماره‌ي 2، فلش روي پيشنهاد شماره‌ي 22 تنظيم شده است. پيشنهاد شماره‌ي 22، «تعيين دستورنامه‌ي اختصاصي» است. آيا اگر كسي در مجمع وقت صحبت داشته باشد مي‌توان اين پيشنهاد را مطرح كرد؟ پاسخ آن از شكاف روي صفحه‌ي دايره‌اي شكل ديده مي‌شود: نه. آيا طرح اين پيشنهاد در مجمع مستلزم آن است كه دست كم يك نفر ديگر با طرح آن در مجمع موافق باشد؟ وقتي كلمه‌ي «نه» مقابل اين سؤال ظاهر نشده، به معناي «بله» است. به همين ترتيب، آيا اين پيشنهاد قابل مذاكره است؟ بله. آيا اين پيشنهاد قابل اصلاح است؟ بله. تصويب اين پيشنهاد به چه آرائي نياز دارد؟ دو- سوم. آيا اين پيشنهاد مي‌تواند مورد تجديد نظر قرار بگيرد؟ در داخل شكاف كلمه‌ي انگليسي сan به معناي تواتستن قابل مشاهده است. مي‌تواند. به اين ترتيب با چرخاندن صفحه‌ي دايره‌اي شكل رويي مي‌توان در يك چشم به هم زدن پاسخ خصوصيات ششگانه‌ي 25 پيشهاد پارلماني را مشاهده كرد. تصوير شماره 3 نوشته‌هاي زير صفحه‌ي دايره‌اي شكل را نشان مي‌دهد:

JPEG - 57 kb
تصوير شمار 3: نوشته‌هاي زير صفحه‌ي دايره‌اي

قواعد خاص

همانطور كه در تصوير شماره‌ي 3 ملاحظه مي‌كنيد، در بعضي از قسمت‌هاي داخل دايره، 9 حرف اول حروف الفباي انگليسي به صورت بزرگ نوشته شده است. اين حروف هر كدام معرف يكي از قواعد ويژه‌ي عرف پارلماني هستند كه در قسمت پائين صفحه‌ي مستطيل شكل (تصوير شماره‌ي يك) توضيح دده شده‌اند. به عنوان نمونه، حرف انگليسي A معرف اين قاعده‌ است:

A. اگر پيشنهاد هنگامي مطرح شده باشد كه موضوع ديگري در دست بررسي بوده، قابل مذاكره نيست.

يا حرف C به معناي اين قاعده است:

C. ققط پيش از آنكه مذاكره شروع شده باشد و فقط وقتي مي‌توان مخالفت كرد كه پيشنهاد براي اولين بار مطرح شده باشد.

همانطور كه ملاحظه مي‌كنيد اين قواعد استثنائيي در قسمت پائين تصوير شماره 1 توضيح داده شده است و از ترجمه‌ي ساير قواعد صرف‌ نظر مي‌شود.

ارجاع به كتاب «دستورنامه‌ رابرت»

اگر دقت كرده باشيد مي‌بينيد كه در جلوي توصيف مختصر هر يك از پيشنهادهاي شماره‌ي 1 تا 26، يك علامت قديمي بخش(&) نيز قرار دارد و كنارآن نيز يك رقم مشاهده مي‌شود. آدولف بلاچ مخترع اين وسيله‌ي آموزشي در سند خود نوشته است كه اين شماره‌ها به بخش‌هاي كتاب «دستورنامه‌ رابرت» ارجاع شده كه در آن‌ها اين پيشنهادها به تفصيل مورد بررسي قرار گرفته‌اند. به عنوان نمونه، پيشنهاد شماره يك، يا پيشنهاد تعيين زمان ختم جسله در بخش دهم كتاب «دستورنامه رابرت» مورد بررسي قرار گرفته و پيشنهاد شماره‌ي 2 يا پيشنهاد ختم جلسه در بخش يازدهم همان كتاب بررسي شده است. البته با توجه به زمان ثبت اين اختراع مي‌توان حدس زد كه اين شماره‌ها به ويرايش دوم كتاب «دستورنامه رابرت» ارجاع كرده‌اند كه در سال‌هاي 1915، 1943 و 1951 به ترتيب چاپ چهارم، پنجم و ششم اين كتاب هستند با سه چاپ اول تا سوم جمعاً 5 ميليون نسخه از آن‌ها چاپ شده است.

اينكه از روي اين اختراع وسيله‌‌اي هم ساخته شده و به بازار آمده يا نه، خبري در دست نيست، اما مؤسسه آمركايي پارلمانتارين‌ها و انجمن ملي پارلمانتارين‌ها، چارت‌هاي پلاستيكي اي‌ را مي‌فروشند كه اطلاعات مورد نياز در مورد انواع پيشنهادهاي پارلماني در آن‌ها چاپ شده است.

در پايان خاطر نشان مي‌شود كه در ويرايش دهم كتاب «دستورنامه رابرت» كه چاپ دهم اين كتاب است و به فارسي ترجمه شده، كل مطالب چاپ‌هاي قبلي كتاب به صورت بنيادين تغيير كرده و مجموعه‌ي پيشنهادهاي پارلماني و خصوصيات ششگانه‌ي آن‌ها در جدولي ارايه شده كه برگردان فارسي آن در اينجا قابل دسترس است. مرور مطالب همين جدول به خوبي نشان مي‌دهد همانطور كه تفكر در چارچوب قواعد منطق صورت مي‌گيرد يا بايد بگيرد، تفكر جمعي نيز به قواعدي نياز دارد كه همانا قانون پارلمان است كه در اينجا ناشناخه است، همانطور كه قواعد تفكر منطقي نيز - جز براي معدودي اهل منطق - شناخته شده نيست. به اين اميد كه اين نكات مورد توجه صاحب نظران قرار بگيرد.


پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 598 / 399654

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License