به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!
تصوير هنري مارتين رابرت مؤلف كتاب

پيشگفتار بر عرف پارلماني:‌ پيدايش «رابرتز روولز آو اوردر»(7)

2 مهر 1390

هفتمين قسمت از پيشگفتار كتاب «رابرتز رولز آو اوردر» Robert’s Rules of Oreder - Newly Revised ، كه برگردان آن در ادامه تقديم علاقمندان به فعاليت‌هاي انجمني مي‌شود، تاريخچه‌ي شكل‌گيري همين كتاب را بررسي كرده است. قسمت‌هاي قبلي اين پيشگفتار، كه برگردان آن‌ها نيز در شبكه اطلاع رساني كارفرمايان ايران منتشر شده، روند شكل‌گيري قواعد عرف پارلماني از ابتداء تا پيش از انتشار اين كتاب در ايالات متحده آمريكا را بررسي كرده است.

گفتني است كه هنري مارتين رابرت مؤلف اين كتاب، نخستين كسي است كه در كتاب خود تمام قواعد پارلماني مورد نياز انجمن‌ها را يك جا گردآوري و ارايه كرده است، به همين خاطر،‌ انجمن‌‌ها و سازمان‌هاي دموكراتيك عموماً‌ همين كتاب را به عنوان «مرجع پارلماني» خود انتخاب و به تصويب مي‌رسانند و هر جا كه قوانين ملي يا آئين‌نامه‌هاي آن‌ها در مورد مسائل رويه‌اي ساكت بودند به اين كتاب مراجعه مي‌كنند. ملاحظه مي‌شود كه اين كتاب در واقع يك سند حقوقي است كه مبناي هر نوع كار گروهي دموكراتيك را تشكيل مي‌دهد.

خوشبختانه متن كامل اين كتاب با عنوان موقت «نظام نامه انجمن»‌ به فارسي ترجمه شده و در بخش عرف پارلماني وب سايت مؤسسه‌ي اخلاق پزشكي ايرانيان و نيز در بخش عرف پارلماني شاكا در اختيار فارس زبان قرار گرفته است.

براي مطالعه‌ي قسمت‌هاي ترجمه‌ شده‌ي پيشگفتار نيز عنوان‌هاي ارايه شده در انتهاي اين نوشته را كليك كنيد. و اما برگردان اين قسمت:

پيدايش رابرتز روولز آو اوردر

هنري مارتين رابرت (1923- 1837) يك افسر مهندسي ارتش منظم بود - سرانجام با درجه‌ي تيمسار سرتيپي رئيس تيپ خود شد - كه هركجا اسكان مي‌يافت و آنقدر كه وظايف نظامي فرصت مي‌داد در سازمان‌هاي كليسايي و كارهاي مدني و آموزشي فعاليت مي‌كرد. همانطور كه اغلب روايت كرده علاقه‌ي او به قانون پارلمان در 1836 در نيو بدفورد، ماساچوست،‌ جايي كه از يك وظيفه‌ي توان‌فرساي‌جنگي بعد از عود يك تب حاره‌اي به آنجا منتقل شده بود، جلب شد. بدون اطلاع قبلي از او خواسته شد يك نشست را رياست كند و نمي‌دانست چگونه. اما احساس كرد بدترين كار ممكن انكار كردن است. مي‌نويسد: «اضطرابم حد نداشت، با توكل به مشيت‌ الهي كه مجمع خودش درست عمل مي‌كند، وارد گود شدم. اما با اين تصميم كه ديگر هرگز در هيچ نشستي شركت نكنم مگر آنكه چيزي از قانون پارلمان بدانم، از گود خارج شدم.». [1]

بعدها، در يك كتاب كوچك در باره‌ي يك موضوع ديگر، چند صفحه‌ مطلب در باره‌ي «قواعد مجامع مشورتي» پيدا كرد. از روي آن‌ها اطلاعاتي را رونويسي كرد كه «چهار يا پنج پيشنهاد را طبق رتبه‌ نشان مي‌داد» (به ص.59 تا 61 بنگريد)، «دو يا سه تا . . . كه نمي‌توانستند مورد مذاكره قرار بگيرند، و چندتا كه نمي‌توانستند اصلاح شوند» و تا چند سال بعد اين نكات را روي يك تكه كاغذ در كيف بغلي خود همراه داشت. اميدوار بود كه با اين‌ها خيالش راحت باشد. رابرت در 1867 به سرگردي ارتقاء يافت و دستور گرفت به سانفرانسيسكو برود كه آن زمان يك جامعه‌ي متلاطم متشكل از مردمي بود كه از ايالات‌هاي مختلف آمده‌ بودند. وقتي او و همسرش با اشخاصي كه از بخش‌هاي مختلف كشور آمده بودند براي بهبود شرايط اجتماعي در چند سازمان همكاري مي‌كردند، خودشان را در ميان وضعيت غريبي يافتند.

سال‌ها بعد با يادآوري آن وضعيت در نامه‌اي در سين‌سيناتي [2] خاطر نشان كرد «اختلاف نظر در اينكه چه چيزي قانون پارلمان را تشكيل مي‌دهد در واقع رايح بود». هر يك از اعضاء اين سازمان‌ها از ايالت‌هاي خودشان عقايد متفاوت و اغلب محكم نسبت به آنچه كه قواعد پارلماني صحيح بود آورده بودند، و رئيس جلسه معمولاً عرف همان محلي را كه از آنجا آمده بود تبعيت مي‌كرد. تحت اين شرايط، سردرگمي و سوء تفاهم به نقطه‌اي رسيد كه مسائل رويه‌اي زماني را كه بايد صرف انجام كار واقعي انجمن‌ها مي‌شد هدر مي‌داد.

رابرت شك داشت اين سازمان‌ها تا وقتي در مورد اينكه چه چيزي قانون پارلمان را مي‌سازد به توافق بهتري برسند بتوانند كار اثربخشي انجام دهند. به بيان خودش:

بنا بر اين در بزرگترين مخزن كتاب براي بهترين كتاب‌ها در مورد اين موضوع جستجو كردم. راهنماي كوشينگ [3] در دسترسم بود و نيز خلاصه‌ي ويلسون، [4] كتابي شامل حدود 2400 تصميم اخذ شده در پارلمان انگليس و كنگره‌ي خودمان. بعد دنبال راهنماي كنگره [5] فرستادم، كه شامل [6] هم بود - . . . [،] قواعد مجلس نمايندگان و خلاصه‌ي قواعد و آئين مجلس باركلي [7] . . .

مطالعه‌‌ي دقيق اين كتاب‌ها نشان داد كه تصميم در مورد اينكه قانون پارلمان چيست موضوع ساده‌اي نيست . . . به عنوان نمونه، جفرسون و كوشينگ هر دو به پيشنهاد‌هاي كفايت مذاكره، تعويق موقت، و تعويق دائم،‌ و ارجاع رتبه‌هاي يكسان مي‌دهند، مجلس نمايندگان آن‌ها را اين طور رتبه‌بندي مي‌كند: كفايت مذاكره، تعويق دائم، ارجاع، اصلاح، و تعويق موقت در انتهاي ليست؛ و سنا به كفايت مذاكره اجازه نمي‌دهد و به جاي قرار دادن تعويق موقت در آخر، آن را در انتهاي ليست مي‌گذارد. نيز اگر پيشنهاد خط زدن يك بند رأي نياورد، آن بند مي‌تواند طبق آن قواعد و آئين مجلس و سنا بعداً اصلاح شود، اما طبق نظر جفرسون و كوشينگ و آئين پارلمان انگليس نمي‌تواند اصلاح شود. در كنگره خط زدن پارگراف مي‌تواند مطرح و به رأي گذاشته شود در حاليكه طبق ساير مراجع وقتي بايد به رأي گذاشته شود كه به عنوان بخشي از يك قطعنامه مطرح شده باشد.

به علاوه، در مورد مذاكره: سناي ايالات متحد به هر عضو اجازه مي‌دهد طي يك روز در باره‌ي يك موضوع و بدون محدوديت زماني دو بار صحبت كند،‌ تمام مراجع ديگر اجازه‌ي يك صحبت به هر عضو در مورد هر موضوع را مي‌دهند و مجلس نمايندگان صحبت را به يك ساعت محدود مي‌كند. همچنين در كنگره بعضي پيشنهادها غيرقابل‌مذاكره هستند در حاليكه ساير مراجع به پيشنهاد غيرقابل‌مذاكره‌ اشاره‌اي نكرده‌اند، جز آنكه گوشينگ طي ياداشتي گفته در تشكيلات قانون‌گذاري، ‌معمولاً، نقل قول، «شرط مي‌كنند كه بعضي از پيشنهادها، به عنوان نمونه، ختم جلسه، روي‌ميزگذاري، كفايت مذاكره، يا اخطار آئين‌نامه‌‌اي بدون مذاكره تصميم‌گيري ‌شوند.»

اين مثال‌ها مشكلات فرا راه هر فردي را نشان مي‌دهند كه مشتاق باشد در مورد قانون پارلمان آنقدر بداند تا بتواند با ديگران در كاري اثربخش در مسير دلخواهش همكاري كند.

رابرت تصميم گرفت تعدادي قواعد نظام - توقع داشت به حدود شانزده صفحه برسد - آماده كند كه اميدوار بود براي انجمن‌هايي كه خود و همسرش به آن‌ها تعلق داشتند مناسب باشد. اگر اين سازمان‌ها چنان قواعدي را تصويب كنند، «هر عضوي مي‌تواند بداند كدام پيشنهادها مي‌توانند بحث و تصويب شوند، كدام يك از آن‌ها به دو-سوم آراء نياز دارند، و نظام اولويت چيست». وقتي چند برگ چاپ شد آزمايش‌ آن‌ها را شروع كرد. استقبال تشويق كننده بود، ‌اما جزوه هيچگاه كامل نشد. او به اين جمع‌بندي رسيد كه مشكل واقعي با اينكه «نيم دوجين انجمن سيستم قانون پارلماني خودشان را داشته باشند» حل نمي‌شود.

در همين محدوده‌ي زماني(1871)، رابرت براي انجام مأموريت به پورتلند، اورگان مننتقل شد. گرچه مجبور بود به خاطر مسؤليت‌هاي سنگين‌تر مطالعات پارلماني را كنار بگذارد، اما چنان تماس‌ها با سازمان‌ها، آنگاه كه فرصت آن را داشت ايده‌هايي را تقويت كردند كه در سانفرانسيسكو تبلور آن‌ها آغاز شده بود: (1) در كشور به طور كلي، يك انجمن معمولي داشتن يك مجموعه قواعد نظام را كه به طور خاص براي استفاده‌ي خودش تنظيم كرده باشد، آنطور كه گوشينگ آشكارا توقع انجام آن را داشت، بسيار دشوار مي‌يابد‌. در واقع تعداد معدوي سازمان معمولي اين كار را كرده بودند. (2) حتي اگر انجمني در موقعيت تدوين يك مجموعه قواعد رضايت‌ بخش قرار بگيرد، اين امر فقط چندگانگي بيشتر ايجاد مي‌كند. نياز، برعكس بود - توانمند ساختن افراد با گرايش‌هاي مدني براي پيوستن به چندين سازمان يا حركت به سوي موقعيت‌هاي جديد بدون مواجهه‌ي مستمر با قواعد پارلماني متفاوت. (3) شرايط در انجمن‌هاي معمولي، جداي از مقاصدي كه اين انجمن‌ها بايد داشته باشند، از نقطه نظر پارلماني به نحو چشمگيري يكسان هست كه با يك قواعد نظام يكسان اداره شوند. (4) تا آنجا كه تمام گرايش‌ها را بتوان مشاهده كرد، آشكار است كه بهترين رئيس‌ها در مباني اساسي، مانند نظام اولويت پيشنهادها، انواع پيشنهادهاي قابل مذاكره، و از اين قبيل، از رئيس مجلس نمايندگان ايالات متحد تبعيت مي‌كنند. آئين مجلس بعد از تحول قابل توجه در جريان دهه‌هاي قبل به شكل استقرار يافته‌اي رسيده است كه به نحو چشم‌گيري با «قانون عام پارلماني قديمي» آنطور كه جفرسون و كوشينگ تدوين كرده بودند متفاوت شده است.

به اين ترتيب رابرت نسبت به نياز به نوع جديدي از راهنماي پارلماني مجاب شد، كه «در اساس، مبتني بر قواعد و آئين كنگره است، و در جزئيات، با نياز‌هاي انجمن‌هاي معمولي منطبق مي‌شود. چنين اثري نه فقط بايد روش‌هاي سازماندهي و اداره‌ي نشست‌ها، وظايف مقام‌ها و نام پيشنهادهاي معمولي را ارايه بدهد، بلكه افزوده بر اين، بايد به روشي سامانمند، با اشاره به هر پيشنهاد، هدف و تأثير آن؛ چه موقع مي‌تواند اصلاح شود يا مورد مذاكره قرار بگيرد؛ و اگر قابل مذاكره بود، تا چه حدي مسأله‌ي اصلي به روي مذاكره گشوده است؛ شرايطي كه تحت آن مي‌تواند مطرح شود،‌ و وقتي در دست بررسي است چه پيشنهاد‌هاي ديگري مي‌توانند طرح شوند، بايد توضيح داده شود.»

نوشتن چنان راهنمايي كه رابرت در نظر داشت به معناي درهم تنيدن گزاره‌اي از قانون پارلماني موجود و يك مجموعه از قواعد نظام پيشنهادي در يك كل واحد بود. ايده‌ي او اين بود كه كتاب بايد در شكلي مناسب براي تصويب هر انجمن، بدون دخالت در حق سازمان براي تصويب هر قواعد خاصي كه نياز داشته باشد، نوشته شود. در كتاب راهنما، قواعد برگرفته از آئين مجلس نمايندگان بايد مورد استفاده قرار بگيرند جز در موارد خاص كه تحليل نشان دهد بعضي قواعد ديگر براي سازمان‌هاي معمولي - كه به عنوان نمونه، حجم زيادي از كاري كه بايد انجام شود، تفكيك آشكار هم راستا با خطوط حزبي، يا اجلاس‌هاي طولاني كنگره با نشست‌هاي روزانه ندارند، بهتر هستند. گاهي آئين سنا، مانند دادن اجازه‌ي دوبار صحبت در مورد يك مسأله در طي يك روز به يك عضو، بايد ارجح باشد.

رابرت تا ژانويه‌ي 1847 در ميلويك، كه يك زمستان سخت هر نوع خدمات مهندسي ارتش در درياچه ميشيگان را براي حدود سه ماه تعطيل كرد، وقت نداشت نوشتن را شروع كند. تا اكتبر يك دست‌نويس بازنگري شده از قواعد نظام مناسب فراهم آورده بود كه براي چاپ آن دنبال ناشر بگردد. اين دست‌نويس كه براي يك كتاب كامل كه در ابتداء مد نظرش بود تهيه شده بود، در نهايت بخش اول اثري شد كه به چاپ رسيد. وقتي تلاش‌هاي اوليه براي يافتن ناشر ناكام ماند،‌ تصميم گرفت كه 4000 نسخه را با هزينه و مديريت خودش چاپ كند. چون وظايف نظامي اغلب به او اجازه‌ي تصحيح فوري نمونه‌هاي چاپي را نمي‌داد، چاپخانه فقط براي حروفچيني شانزده صفحه‌ و چاپ در يك زمان حروف كافي اختصاص مي‌داد - اين حروف بعداً پخش و دوباره براي شانزده‌ صفحه‌ي بعدي چيده مي‌شدند.

به اين ترتيب در طول سال 1875 چاپ به آرامي جلو مي‌رفت. كمي بعد از شروع كار، رابرت، كه دست كم تا حدي تحت نفوذ همسرش، به اين نتيجه رسيده بود كه اطلاعات بيشتري براي استفاده‌ي كساني كه هيچ تجربه‌اي در نشست‌ها ندارند بايد افزوده شود، بخش دوم را كه عنوان «سازمان‌ها و انجام امور» به آن داد، نوشت و اضافه كرد. بخش دوم، به خاطر هدف و ماهيت مطالبش، به سبك ساده‌تري نوشته شد، و برخي از مطالب بخش اول را هم كه نويسنده فكر مي‌كرد براي خواننده‌ي مورد نظر مفيد است تكرار مي‌كرد. در پايان سال 1875 چاپ دو بخش كتاب راهنماي جيبي قواعد نظام مجامع مشورتي (175 صفحه) [8] تكميل شد.

حتي همانوقت هم، نويسنده با 4000 نسخه‌ي چاپ شده قادر بود فقط با مصالحه‌هاي غيرمعمولي با يك ناشر قرارداد ببند. در مواجهه با ترديد اخير نسبت به تقاضاي چنان اثري، رابرت با پرداخت هزينه‌ي صحافي4000 نسخه و كسب 1000 نسخه از كتاب براي پارلمانتارين‌ها، آموزگاران، قانون‌گذارن، و رهبران كليسا در سراسر كشور موافقت كرد. نخستين ويرايش راهنما در 19 فوريه 1876 توسط اس.سي.گريگز و كمپاني شيكاگو منتشر شد. ناشر روي جلد آن عنوان رابرتز رولز آو اوردر [9] (قواعد نظام رابرت) را گذاشت. آن ويرايش نخست اكنون يك كتاب ناياب است.

رابرت انتظار داشت فروش3000 نسخه‌ي‌ عرضه شده دو سال طول بكشد، و برنامه‌ريزي كرده بود كه طي اين مدت بر اساس نظرات و پيشنهادهاي كاربران يك نسخه‌ي تجديد‌نظر شده تهيه كند. اما آن ويرايش كه با استقبال فوري و پرشور مواجه شد ظرف چهار ماه فروش رفت. شش هفته بعد از نشر اصلي، كار ويرايش دوم با شانزده صفحه‌ي بيشتر آغاز شد كه در پايان جولاي 1876 آماده بود.

سال بعد، قسمت‌هاي ويرايش دوم 1876 شامل بخش دوم اوليه، «سازمان و انجام امور» و «جدول قواعد مرتبط با پيشنهادها» - كه، با ارتقاء مستمر، در تمام ويرايش‌ها آمده است اما در اصل يك خصوصيت جديد و منحصر به فرد راهنماي جيبي بود - به صورت جداگانه نيز با عنوان سرمشق پارلماني [10] (به قيمت بيست و پنح سنت) عرضه شد. با اين حال، چون تقاضا براي كتاب كامل رابرتز روولز آو اوردر (با هفتاد و پنح سنت قيمت‌) وجود داشت چاپ سرمشق ادامه نيافت.

در 1896، وقتي گريگز از عرصه‌ي كسب و كار خارج شد، شركت اسكات، فورسمن و كمپاني فهرست ناشر قبلي را خريد و به اين ترتيب حقوق نشر رابرتز روولز آو اوردر را به دست آورد. اختصاص «رابرتز رولز آو اوردر»، عنوان كوتاه روي جلد راهنماي جيبي، فقط به سه ويرايش نخست اشاره دارد كه آخرين آن‌ها در 1915 از دور خارج شد. در آن زمان، از سه ويراش از راهنماي پارلماني در مجموع بيش از نيم ميليون نسخه چاپ شد.

- پيشگفتار بر عرف پارلماني (1)
- منشاء اوليه پارلمان انگليس(2)
- توسعه‌ي رويه‌ در پارلمان(3)
- انتقال رويه‌ي پارلماني به آمريكا(4)
- راهنماي جفرسون(5)
- راهنماي كوشين(6)
- تكوين قواعد نظام رابرت(7)
- بازنگري‌هاي بعدي(8)
- تأثير رابرت(9)

[1] Henry Martin Robert, notes for a lecture in Cincinnati, c, 1916, in Henry M. Ronerts, library or Congress. Further quotaition of remarks by General Robert are from the same source, except as noted.

[2] Cincinnati

[3] Cushing’s Manual

[4] Wilson’s Digest

[5] Congressiona Manual

[6] راهنماي جفرسون

[7] Barcly’s Digest of Rules and Practice of the House

[8] Pocket Manual of Rules of Order for Deliberaitive Assembelies

[9] Robert’s Rulels of Order

[10] Parliamentary Guide


پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 1164 / 399654

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License