به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!

پيشگفتار بر عرف پارلماني: تدوين رويه در پارلمان (3)

3 شهريور 1390

سومين قسمت از پيشگفتار كتاب «رابرت رولز آو اوردر» Robert’s Rules of Order - Newly Renised كه با عنوان موقت «نظام‌‌نامه‌ي انجمن» به فارسي ترجمه شده، به نخستين تلاش‌ها در تدوين رويه در پارلمان انگليس پرداخته است. برگردان فارسي اين قسمت از پيشگفتار اين كتاب در ادامه به علاقمندان به فعاليت‌هاي انجمني تقديم مي‌شود. در اين قسمت از پيشگفتار، سوابق تاريخي شش قاعده‌ي عرف پارلماني، به عنوان نمونه، بررسي شده است. نخستين قاعده، اصل «در هر زمان فقط يك موضوع» است كه بر اساس آن، در يك مجمع تصميم گيري هرگز نمي‌توان بيش از يك موضوع را در آن واحد مورد بررسي قرار داد. اين قاعده از سال 1581 در پارلمان انگليس تعريف و رعايت شده است. البته، اينكه همان يك موضوع، تحت چه قواعدي بايد مطرح شود، و چگونه اعضاء مجمع براي پيشنهاد يك موضوع بايد نوبت بگيرند، و چگونه بايد تكليف موضوع در دست بررسي روشن شود تا امكان طرح موضوع ديگر فراهم گردد، قواعد پيچيده‌ي خاص خودشان را دارند كه طبعاً براي ما ايرانيان ناشناخته است و چه بسا به همين دليل امكان فعاليت گروهي دموكراتيك پايدار در ايران به وجود نيامده است.

گفتني است كه تمام قواعد مورد نياز براي برگزاري هر نوع مجمع تصميم‌گيري در كتاب 800 صفحه‌اي «نظام‌نامه‌ي انجمن» تشريح شده است. علاقمندان براي خواندن بخش‌هاي ترجمه‌ شده‌اي اين كتاب مي‌توانند به بخش عرف پارلماني سايت «مؤسسه اخلاق پزشكي ايرانيان» و يا بخش عرف پارلماني شبكه اطلاع رساني كارفرمايان ايران [شاكا] مراجعه كنند و براي كسب اطلاعات بيشتر در اين زمينه به اينجا ايميل بزنند. اما برگردان اين بخش از پيشگفتار:‌

تدوين رويه در پارلمان

توماس جفرسون بيش از چهار قرن و نيم بعد (در پيشگفتار راهنماي معروف خود، كه در ادامه بررسي شده)‌ نوشت: «امور پارلماني در زمان‌هاي باستاني، و براي يك دوره‌ي طولاني خام، جورواجور و گيج‌كننده بود. با اين وجود آن‌ها به طور مستمر به سوي يكساني و درستي پيشرفتند. . .». [1]

بسياري از اين پيشرفت‌ها در نظام پارلماني كه جفرسون به آن‌ها اشاره دارد از بخش پاياني قرن شانزدهم و طي قرن هفدهم صورت گرفته است. در اين دوره تضادهاي داخلي طولاني در مورد حقوق قانوني پارلمان- در تخالف با حقوق قانوني شاه- به ويژه در مجلس عوام توجه فزاينده به رويه‌ را بر‌مي‌انگيخت. در همين دوره ژورنال مجلس عوام، كه ابتداء از سوي كارمند مجلس و به ابتكار خودش در 1547 انجام شد، به عنوان يك منبع اوليه در مورد مسائل رويه‌اي استقرار يافت. نخستين نمونه‌ي گزارش شده از چنين استفاده‌اي از اين ژورنال در سال 1580 يا 1581 بود. اين ژورنال حدود 1623 به عنوان يك سند مجلس عوام وضعيت رسمي يافت.

تدوين مجموعه‌اي مكتوب در مورد رويه‌ي مجلس عوام تقريباً با آغاز به كار ژورنال اين مجلس مقارن بود. نخستين تلقي رسمي از رويه‌ي مجلس عوام در انگليس بين 1562 و 1566 توسط سر توماس اسميت در سال 1583 نوشته شد، و شش سال بعد از مرگ مؤلف، به عنوان بخشي از اثر بزرگ روش حكومت يا سياست قلمرو انگلستان، انتشار يافت. اقدام ساير مؤلفان در نگارش رساله‌ در مورد رويه‌ها و فعاليت‌هاي پارلماني پيگيري شد. در 1689، جورج پتيت سي و پنج اثر و منبع پارلماني اوليه را به عنوان منبع كتاب كوچكش به نام اصول (لندن) فهرست كرد. پتيت در كتابش، يك راهنماي جيبي كه براي راحتي اعضاء ‌پارلمان تهيه شده بود، مدخل‌هايي از ژورنال مجلس عوامل را كه به رويه ارتباط داشتند گنجانده بود، كه نمونه‌هاي زير از ميان آن‌ها تحول تدريجي قانون پارلماني را نشان مي‌دهد و بي‌درنگ به عنوان نخستين بيان اصول و قواعد حال حاضر شناخته مي‌شوند:

  • يك موضوع در يك زمان: 1581. وقتي پيشنهادي مطرح شده باشد، پيش از آنكه پيشنهاد ديگري مطرح شود آن موضوع بايد از طريق رأي‌گيري تعيين تكليف شده، يا به اتفاق آراء مجلس كنار گذاشته شود. (ص. 158)
  • چرخشي بودن نقطه‌ نطرات مخالف در نوبت دهي:1592. قاعده‌ي ساخته شد، كه رئيس از طرف‌هايي كه مي‌خواهند صحبت كنند خواهد پرسيد، به نفع كدام طرف مي‌خواهند صحبت كنند. . . و طرفي كه بخواهد مخلف آخرين سخنران حرف بزند، بايد اول نوبت بگيرد. (ص. 209)
  • الزام به اخذ آراء منفي : 1604. بدون اخذ رأي منفي و نيز رأي مثبت، رأي‌گيري كامل نخواهد بود. (ص. 157) نزاكت و اجتناب از بدگويي در مذاكره: 1604. كسي كه از موضوع منحرف شده و به شخص مي‌پردازد بايد از سوي سخنگو‌ متوقف شود. . . نبايد از كلمات ركيك و گزنده استفاده كرد. (ص. 157)
  • محدودسازي مذاكره به مزاياي موضوع در دست بررسي: 1610. عضوي صحبت مي‌كند، و صحبت او، به نظر نامربوط مي‌رسد، و اعتراض زياد است، براي يك قاعده مناسب بود، كه آقاي سخنگو سخن‌هاي نامربوط را متوقف كند. (ص. 156)
  • تفكيك موضوع: 1640. وقتي مسأله‌ي موضوع مذاكره از بيش از يك قسمت تركيب شده باشد،‌ و اعضاء طرفدار يك قسمت به نظر برسند،‌ و نه قسمت ديگر؛ مي‌توان پيشنهاد داد كه مسأله به دو مسأله يا بيشتر تقسيم شود. همانطور كه 2 دسامبر، 1640، مذاكره در مورد انتخاب دو شواليه به دو مسأله تفكيك شد. (ص. 169)

[1] Thomas Jefferson, preface to A Manual of Parliamentary for the Use of the Senate of United States (1801; reprint, Old Saybrook, Ct.: Applewood Books, 1993), p.xv


پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 484 / 385957

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License