به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!
عرف پارلماني سنگ‌بناي كار گروهي دموكراتيك:

عرف پارلماني در يك نگاه

23 اسفند ماه 1387؛
جمعه 13 مارس 2009 بوسيله ى گروه‌ نويسندگان

«عرف پارلماني» يا «قانون پارلمان» يا «رويه‌هاي پارلماني» مجموعه‌ي قواعد بازي دموكراسي هستند. اين قواعد ريشه در نحوه‌ي اداره‌ي مجامع شهروندان در دولت‌شهر‌هاي يونان باستان دارند. بعدها به امپراتوري روم و از آنجا به لندن منتقل شدند كه، در ابتداء، يكي از پادگان‌هاي شبكه‌ي امپراتوري روم در انگليس بود كه به منظور پيشگيري از هجوم اقوام كوچ‌رو اروپا به روم سازماندهي شده بودند. قواعد پارلماني به مرور در پارلمان انگلستان تكامل يافت و قوام پيدا كرد و همان چيزي است كه به عنوان «قانون عام»(common law) در نظام حقوقي انگلستان شناخته مي‌شود و مبناي تصميم‌گيري پارلمان انگلستان است و همانطور كه ما با قواعد چيدن سفره‌ي هفت سين آشنا هستيم، مردم جوامع دموكراتيك نيز عرفاً با قواعد نستباً پيچيده عرف پارلماني آشنا هستند و جلسات تصميم‌‌گيري خود را بر اساس اين قواعد- كه براي ما تا كنون ناشناخته مانده- اداره مي‌كنند.

مجموعه‌ي قواعد عرف پارلماني نخستين بار در ايالات متحده‌ آمريكا بود كه مكتوب و به صورت كتاب منتشر شد و مقاله‌اي كه ترجمه‌ي آن در ادامه ارايه مي‌شود، خلاصه‌ي يكي از مهم‌ترين و قديمي‌ترين كتاب‌هاي عرف پارلماني است. اين كتاب را يك ژنرال ارتش آمريكا به نام «هنري مارتين رابرت» در سال 1876 و در اصل براي اداره‌ي مجامع كليسايي كه عضو آن بود تدوين كرد، اما اكنون هر سازمان دموكراتيكي اين كتاب و يا مشابه آن را كه تعداشان بسيار زياد است به عنوان مرجع پارلماني خود انتخاب مي‌كنند تا تمام اعضاء بتوانند طبق قواعد آن رفتار كنند.

خاطر نشان مي‌شود ويرايش دهم اين كتاب در 800 صفحه از سوي «مؤسسه اخلاق پزشكي ايرانيان» در دست ترجمه است و قرار است با همكاري كانون عالي انجمن‌هاي صنفي كارفرمايي ايران در تيراژ وسيع منتشر شود و در اختيار تمام سازمان‌هاي عضويتي قرار بگيرد.

به علاوه، كارشناس عرف پارلماني كانون عالي انجمن‌هاي صنفي كارفرمايي ايران نيزبراي ارايه‌ي هر توضيحي در اين زمينه آماده است.

گفتني است كه آخرين ويرايش اين مقاله از سوي «دفتر فعاليت‌هاي دانشچويي» دانشگاه ايالتي كاليفرنيا - چيكو- در 28 اكتبر سال 1999 و بر اساس ويرايش سال 1970 كتاب «نظام‌نامه‌ي رابرت» تهيه شده است.

از تمام رابطان خبري تشكل‌هاي كارفرمايي عضو كانون عالي انتظار مي‌رود اين مقاله را پرينت بگيرند و در اختيار مقامات ارشد تشكل متبوع خود قرار دهند و بكوشند آنان را نسبت به اهميت فوق‌العاده‌ي اين قواعد در اداره‌ي دموكراتيك نشست‌هاي هيأت مديره و مجامع عمومي تشكل‌هاي كارفرمايي متقاعد سازند.

توجه داشته باشيد كه تمام حقوق مربوط به ترجمه‌ي فارسي اين مقاله به كانون عالي انجمن‌هاي صنفي كارفرمايي ايران تعلق دارد.

1. روش پارلماني - هدف و كاربرد آن

قانون پارلماني نظامي براي حفظ نظم در سازمان‌هاست. اين قانون روشي مصوب و يك شكل براي اداره‌ي نشست‌ها به شيوه‌‌ي منصفانه، منظم، و سريع در اختيار مي‌گذارد.

احترام به قانون ويژگي اساسي حكومت دموكراتيك است. اين احترام از طريق اشتياق در به كارگيري رويه‌‌اي منظم در سازمان به نحوي كه اراده‌ي اكثريت تبعيت شود، حق اقليت مورد حمايت قرار بگيرد، و از منافع غائبان حفاظت شود، به نمايش در‌مي‌آيد.

با اين همه، كاربرد روش پارلماني في‌نفسه تضمين نخواهد كرد كه اين ايده‌آل‌ها حاصل مي‌شوند. بلكه تمام اعضاء يك سازمان بايد براي خلق فضاي اعتماد و احترام متقابل و هدف مشترك تلاش كنند.

جنرال هنري مارتين رابرت، يك مهندس ارتش ايالات متحده، «نظام‌نامه‌ي رابرت» را كه در سال 1876 منتشر شد تدوين كرد. اثر او هنوز به عنوان يك كتاب مرجع اساسي در مورد قانون پارلماني تلقي مي‌شود. در حال حاضر، تازه‌ترين ويرايش اين اثر با عنوان «ويرايش جديد نظام‌نامه رابرت»(1970) تقريباً از سوي تمام سازمان‌ها يك مرجع پذيرفته شده است[ويرايش دهم اين كتاب در سال 2000 منتشر شد و به فارسي ترجمه شده. مترجم].

جزوه‌ي «مباني رويه پارلماني» مبتني بر همان كتاب است.

GIF - 23.1 kb
روي جلد ويرايش دهم كتاب «نظام‌نامه انجمن» سال 2000 كه به فارسي ترجمه شده
JPEG - 46.3 kb
روي جلد كتاب «نظام‌نامه انجمن» نوشته مارتين هنري رابرت كه در سال 1876 منتشر شد

2. اصول كلي رويه پارلماني

تمام اعضاء يك سازمان بايد با قواعد و رسوم زير آشنا باشند:
- 1. تمام اعضاء حقوق، مزايا، و تكاليف برابر دارند؛ و قواعد بايد به صورت بي‌طرفانه اجرا شوند.
- 2. اقليت حقوقي دارد كه بايد حفاظت شود.
- 3. مذاكره‌ي كامل و آزاد در مورد تمام پيشنهادها، گزارش‌ها، و موضوع‌هاي ديگر حق تمام اعضاء است.
- 4. در انجام كارها ساده‌ترين و سرراست‌ترين رويه‌ها بايد مورد استفاده قرار بگيرد.
- 5. حق تقدم منطقي بايد بر طرح و بررسي پيشنهادها اعمال شود.
- 6. در هر زمان فقط يك موضوع مي‌تواند در دست بررسي باشد.
- 7. اعضاء نمي‌توانند پيشنهاد بدهند يا در مذاكره صحبت كنند مگر آنكه برخاسته و از رئيس جلسه كسب اجازه كرده و نوبت بگيرند.
- 8. هيچ كس نمي‌تواند در يك روز و در مورد يك موضوع و بدون اجازه‌ي مجمع بيش از دوبار صحبت كند. هيچ كس نمي‌تواند براي بار دوم در مورد يك موضوع صحبت كند اگر فرد ديگري كه هنوز در مورد آن موضوع سخن نگفته بخواهد حرف بزند.
- 9. اعضاء نبايد به انگيزه‌هاي افراد ديگر حمله كنند يا آن‌ها را زير سؤال ببرند. عرفاً، تمام اعضاء رئيس جلسه را مخطاب قرار مي‌دهند و به او يادآوري مي‌كنند.
- 10. در جريان رأي‌گيري، اعضاء حق دارند بدانند هر لحظه چه پيشنهادي در برابر مجمع قرار دارد و آراء مثبت و منفي چه معنايي خواهد داشت.

3. اصطلاح‌هاي پارلماني

در متن اصلي معناي برخي از اصطلاحات پارلماني توضيج داده شده است. اين اصطلاح‌ها به صورت پانويس در اين متن مي‌آيد و توضيح لازم نيز در مورد هر اصطلاح ارايه مي‌شود.

4. دستوركار استاندارد

اگر قواعد مصوب يك سازمان دستوركار [1] را مشخص نكرده باشد، قانون پارلماني دستوركار استاندارد زير را براي نشست‌ها پيش‌بنيي كرده است:
- 1. دعوت به رسميت جلسه
- 2. قرائت و تصويب صورتجلسات
- 3. گزارش مسؤلان و كميته‌هاي دائم
- 4. گزارش كميته‌هاي موقت
- 5. كار ناتمام
- 6. كار جديد
- 7. اعلام ختم جلسه

5. گردش كار در يك نشست

الف: نصاب

- 1. نصاب حداقل تعداد اعضائي است كه بايد در نشست حاضر باشند تا كارها به صورت قانوني انجام شود.
- 2. يك سازمان، در قواعد مصوب خود مي‌تواند نصاب خود را تعيين كند.
- 3. در فقدان چنين مقرراتي، نصاب، اكثريت (بيش از نصف) كل اعضاء است.

ب: اخذ نوبت

1-. در يك مجمع پيش از آنكه عضوي بتواند پيشنهادي مطرح كند يا در مذاكره سخن بگويد بايد اخذ نوبت كند؛ يعني رئيس بايد رسميت حق انحصاري شنيده شدن در آن زمان را براي وي اعلام كند.
- 2. اگر دو عضو يا بيشتر در آن واحد براي اخذ نوبت برخاستند، عضوي كه پس از انقضاي صحبت ديگري زودتر از بقيه رئيس را مخاطب قرار داده باشد استحقاق سخن گفتن مي‌يابد. هيچ عضوي نمي‌تواند پيش از انقضاي نوبت برخيزد و «پيش‌نوبت» اخذ كند.

پ: طرح پيشنهاد

1-. موضوع مي‌تواند از سوي يك عضو يا يك كميته پيشنهاد شود.
- 2. موضوع‌ها هميشه در قالب پيشنهاد مطرح مي‌شوند.

ت: حمايت از پيشنهاد

- 1. پس از طرح پيشنهاد، عضو ديگر، بدون قيام و اخذ نوبت، بايد آن پيشنهاد را مورد حمايت قرار دهد [2].
- 2. حمايت صرفاً به اين معناست كه حامي با طرح پيشنهاد در مجمع موافق است و لزوماً طرفدار آن نيست.
- 3. پيشنهاد ارايه شده از سوي كميته نياز به حمايت ندارد، چرا كه طرح آن در مجمع مستلزم تصويب اكثريت اعضاء كميته بوده است.
- 4. هدف از حمايت جلوگيري از اتلاف وقت مجمع براي تعيين تكليف پيشنهادي است كه فقط يك نفر مي‌خواهد آن را مطرح كند.

ث: تقديم پيشنهاد به مجمع

- 1. پس از طرح و حمايت از يك پيشنهاد، رئيس كلمه به كلمه‌ي آن را تكرار مي‌كند و به اين ترتيب پيشنهاد را براي مذاكره و اقدام تقديم مجمع خواهد كرد. 2. در فاصله‌ي كوتاه بين طرح پيشنهاد تا زماني كه رئيس با قرائت مجدد آن، پيشنهاد را رسماً تقديم مجمع مي‌كند، پيشنهاد دهنده مي‌تواند تمايل خود را به اصلاح يا پس گرفتن پيشنهاد اعلام كند، اما پس از قرائت مجدد پيشنهاد از سوي رئيس، آن پيشنهاد رسماً به مجمع تصميم‌گيري تقديم شده و بايد به شيوه‌اي مناسب با آن برخورد شود(يعني، تصويب، رد، يا تعويق شود).

ج: مذاكره

- 1. هر عضو مجمع در جريان مذاكره در مورد هر پيشنهاد قابل‌مذاكره‌اي حق دارد پيش از اقدام نهايي در مورد آن صحبت كند؛ اين حق نمي‌تواند مخدوش شود مگر با پيشنهاد محدود كرن مذاكرات.
- 2. تمام مداكرات بايد به پيشنهاد بلافاصله در درست بررسي و اينكه آن پيشنهاد بايد تصويب شود يا نه، محدود بماند.
- 3. وقتي مذاكره در جريان است، اصلاحيه‌ها يا ساير پيشنهادهاي فرعي مي‌توانند مطرح و به ترتيب تعيين تكليف شوند.
- 4. در سازمان‌هايي كه قواعد خاصي در ارتباط با مدت زمان صحبت ندارند، هيچ عضوي نمي‌تواند بيش از ده دقيقه صحبت كند مگر آنكه رضايت مجمع را اخذ كند؛ اين رضايت مي‌تواند از طريق توافق آراء يا پيشنهاد تمديد مذاكره كسب شود. همچنين، مذاكره مي‌تواند با پينشهاد محدوديت مذاكره كوتاه شود.
- 5. هيچ عضوي حق ندارد در مورد يك پيشنهاد در همان نشست دوبار صحبت كند مادام كه عضو ديگري كه در مورد آن پيشنهاد سخن نگفته بخواهد صحبت كند.
- 6. عضوي كه در مورد يك موضوع خاص در همان روز دوبار سخن گفته باشد از حق خود براي مذاكره در مورد آن موضوع در همان روز استفاده كرده است، مگر آنكه قواعد ذيربط تعليق شوند.
- 7. در جريان مذاكره، هيچ عضوي حق حمله به، يا سؤال از انگيزه‌هاي عضو ديگر ندارد.
- 8. هرچند پيشنهاد دهنده حق دارد عليه آن پيشنهاد رأي بدهد، اما حق ندارد عليه آن صحبت كند.

ج: اصلاحيه‌ها

- 1. همانگونه كه در فوق خاطر نشان شد، پيش از بازخواني پيشنهاد از سوي رئيس، پيشنهاد دهنده حق دارد پيشنهاد خود را اصلاح يا به طور كلي پس بگيرد. اما وقتي از سوي رئيس بازخواني شد،‌ پيشنهاد فقط از طريق اصلاحيه مي‌تواند اصلاح شود.
- 2. براي اصلاح يك پيشنهاد شش روش وجود دارد:
- الف - افزودن كلمات،‌ عبارات، يا جملات در پايان پيشنهاد
- ب- گنجاندن كلمات، عبارات، يا جملات در داخل پيشنهاد
- پ- خط‌زدن كلمات، عبارات،‌يا جملات
- ت- خط زدن و گنجاندن كلمات، عبارات يا جملات
- ث- خط زدن و افزودن كلما، عبارات، يا جملات(به انتهاي پيشنهاد)
- ج- جايگزين كردن يك بند يا يك متن كامل ديگر.
- 3. فقط دو اصلاحيه(اوليه و ثانويه) مي‌تواند در آن واحد در مورد يك پيشنهاد اصلي در دست بررسي قرار بگيرد.
- 4. مذاكره در مورد يك اصلاحيه فقط بايد در ارتباط با اصلاحيه باشد، مگر آنكه كل پيشنهاد با جايگزين مواجه شود.
- 5. اصلاحيه بايد با پيشنهاد در دست بررسي هم‌جنس باشد.

چ: اخذ رأي

- 1. جز در موارد قواعد خاص،‌ اكثريت تصميم مي‌گيرد. اكثريت بيش از نصف آراء داده شده توسط كساني است كه قانوناً صاصب رأي هستند، به استثناء غائبان و برگه‌هاي سفيد(ممتنع).
- 2. مگر مواردي كه مشخص شده باشد، اخذ رأي شفاهي(گفتن آري يا خير) است.
- 3. رئيس جلسه عضو مجمع است، و وقتي رأي گيري با ورقه باشد مي‌تواند مانند اعضاء ديگر رأي بدهد. اما در موارد ديگر، رئيس جلسه، اگر عضو مجمع باشد مي‌تواند(ولي مجبور نيست) هرگاه رأي وي در نتيجه‌‌ي اخذ رأي مؤثر باشد، رأي بدهد، يعني با رأي خود تساوي ايجاد كند يا تساوي آراء را بشكند.
- 4. هيچ عضوي حق ندارد حين اخذ آراء علت رأي خود را توضيح دهد، چرا كه مانند مذاكره در مورد آن پينشهاد در آن زمان است.
- 5. اگر در مورد نتيجه‌ي حقيقي آراء ترديد وجود داشته باشد هر عضوي حق دارد در آن تشكيك و در خواست تجديد اخذ رأي كند.

ح: اعلام نتيجه

- 1. هنگام اعلام نتايج اخذ آراء رئيس بايد:‌
- الف- شخصاً نتايچ را گزارش كند، و اعلام كند كه كدام طرف پيروز شد؛
- ب- اعلام كند كه پيشنهاد تصويب شد يا نه؛
- پ- تأثير آراء را بيان كرده يا دستور اجراي آن را صادر كند.
- 2. در رأي‌گيري شفاهي(آري يا خير) يا قيام و قعود كه آراء شمارش نمي‌شوند، رئيس، به عنوان مثال، مي‌تواند بگويد: «موافقان رأي آوردند، پيشنهاد تصويب شد، و بروشور چاپ خواهد شد». اما وقتي آراء شمارش مي‌شود، رئيس بايد بگويد: «14 رأي موافق و 15 رأي مخالف داده شده. مخالفان رأي آوردند. پيشنهاد رد شد. هيچ پول اضافي در اين نيم‌سال تحصيلي خرج تبليغات نخواهد شد».

خ: تعويق

- 1. هر عضوي مي‌تواند پيشنهاد تعويق جلسه را مطرح كند. اين پيشنهاد هنگام بررسي موضوع ديگر قابل طرح است، اما هنگامي كه كسي صحبت مي‌كند نبايد مطرح شود.
- 2. هنگامي كه مجمع مشغول رأي‌گيري يا تأييد رأي‌گير باشد،‌ طرح پيشنهاد تعويق خارج‌ از نظام‌نامه [3] است.
- 3. اگر پيشنهاد تعويق رأي نياورد،‌ فقط وقتي كه موضوع تعيين تكليف شد دوباره قابل طرح است.
- 4. وقتي مجمع در حال تعيين زمان و مكان نشست بعدي است طرح پيشنهاد تعويق خارج از نظام‌نامه است.
- 6. وقتي به نظر برسد كه موضوع ديگري براي بررسي در برابر مجمع قرار ندارد، رئيس، به جاي انتظار طرح پيشنهاد مي‌تواند ختم جلسه را اعلام كند.

6. خلاصه‌ي مراحل پرداختن به يك پيشنهاد

- 1. يك عضو برمي‌خيزد و رئيس را مخاطب قرار مي‌دهد.
- 2. رئيس جلسه به عضو نوبت مي‌دهد.
- 3. آن عضو قرائت پيشنهاد مي‌كند.
- 4. يك عضو ديگر از پيشنهاد حمايت مي‌كند.
- 5. رئيس جلسه پيشنهاد را بازخواني مي‌كندف و به اين ترتيب آن را براي بررسي در برابر مجمع قرار مي‌دهد.
- 6. مجمع پيشنهاد را، اگر قابل‌مذاكره باشد،‌ مورد مذاكره قرار مي‌دهد،‌ و اگر قابل اصلاح باشد،‌ اصلاح مي‌كند.
- 7. رئيس جلسه در مورد پيشنهاد اخذ رأي مي‌كند.
- 8. رئيس جلسه نتايج اخذ رأي را اعلام مي‌كند.

7. انواع پيشنهادها - تعاريف و نمونه‌ها

الف: پيشنهادهاي فوريتي

پيشنهادهايي فوريتي [4] كه به موضوع در دست بررسي ارتباط ندارند اما مربوط به موضوع‌هاي مهم و فوري مي‌شوند كه، بدون مذاكره، اجازه مي‌دهند تا بررسي هر موضوع ديگري متوقف شود.

- 1. تعويق(ختم جلسه): به نشست خاتمه مي‌دهد. «ختم جلسه را پيشنهاد مي‌كنم». 2-. تنفس: باعث وقفه‌اي كوتاه در نشست مي‌شود. «ده دقيقه تنفس پيشنهاد مي‌كنم». يا «. . .تا ساعت 2 تنفس اعلام شود». «.پيشنهاد تنفس تا فراخوان رئيس دارم».
- 3. تقاضاي فوريتي: اجازه مي‌دهد تا يك درخواست يا يك پيشنهاد اصلي مربوط به حقوق و امتيازهاي مجمع يا هر يك از اعضاء مجمع به خاطر فوريتش بي‌درنگ مطرح شود. «تقاضاي فوريتي در ارتباط با مجمع دارم».
- 4. اخطار برنامه‌اي [5]: پيروي از دستور مصوب يا گردش كار نشست را الزامي مي‌كند. «جناب رئيس، اخطار برنامه‌اي دارم». يا «سركار رئيس، تقاضا داردم برنامه‌ي نشست رعايت شود».

ب: پيشنهادهاي فرعي

پيشنهادهاي فرعي [6] پيشنهادهايي هستند كه كه در تعيين تكليف و برخورد با يك پيشنهاد اصلي به مجمع كمك مي‌كنند. اين پيشنهادها برتسريع، يا تأخير در اقدام نسبت به پيشنهاد اصلي، يا اصلاح آن تأثير مي‌گذارند.

- 1. روي‌ميزگذاري [7]: هنگامي كه يك موضوع فوري‌تر بروز پيدا كند، موضوع در دست بررسي را به صورت موقت كنار مي‌گذارد. «پيشنهاد مي‌كنم اين موضوع روي ميز(يا كنار) گذاشته شود».
- 2. كفايت مذاكره: به مذاكره خاتمه داده و بلافاصله اخذ رأي را مجاز مي‌كند. «كفايت مذاكره را پيشنهاد مي‌كنم».
- 3.كيفيت مذاكره: با كم يا زياد كردن تعداد نوبت سخنراني يا مدت سخنراني مذاكره را تعديل مي‌كند. «پيشنهاد مي‌كنم مذاكره به يك سخنراني دو دقيقه‌اي براي هر عضو محدود شود» يا «پيشنهاد مي‌كنم مدت سخنران سه دقيقه افزايش يابد».
- 4. تعويق موقت: بررسي را به روز، نشست، ساعت، يا تا پس از رويداد مشخصي در آينده به تعويق مي‌اندازد. «پيشنهاد مي‌كنم بررسي موضوع تا نشست بعدي به تعويق بيافتد» يا «پيشنهادمي‌كنم تا خاتمه‌ي سخنراني سخنران مدعوم به تعويق بيافتد».
- 5. ارجاع به كميته: به يك پيشنهاد توجه بيشتري اعطاء مي‌كند يا اجازه مي‌دهد كه در خفا به آن پرداخته شود. «پيشنهاد مي‌كنم كه موضوع به كميته برنامه‌ريزي ارجاع شود».
- 6. اصلاح : يك پيشنهاد اصلي را با گنجاندن، افزودن، خط زدن، خط زدن و افزودن، خط زدن و گنجاندن، يا جايگزين كردن لحن خاص اصلاح مي‌كند. «پيشنهادمي‌كنم كلمات . . . به پيشنهاد افزوده شود». «به جاي پيشنهاد در دست بررسي اين عبارات را پيشنهاد مي‌كنم»
- 7. تعويق دائم : تكليف يك پيشنهاد را بدون رأي‌گيري مستقيم مشخص مي‌كند. «پيشنهاد مي‌كنم كه موضوع تعويق دائم شود».

پ: پيشنهاد اصلي

پيشنهادي كه مسأله‌اي را در برابر مجمع قرار مي‌دهد و فقط هنگامي مي‌تواند مطرح شود كه هيچ پيشنهاد ديگري در دست بررسي نباشد. «پيشنهاد مي‌كنم يك ضيافت برپاكنيم».

ت: پيشنهادهايي كه يك موضوع را دو باره تقديم مجمع مي‌كنند

پيشنهادهايي كه يك موضوع پيشتر بررسي شده را مطرح مي‌كنند.

- 1. تجديد بررسي: اجازه مي‌دهد پيشنهادي كه پيش‌تر تعيين تكليف شده، انگار كه مورد بررسي قرار نگرفته باشد، دوباره به مجمع تقديم شود. پيشنهاد تجديد بررسي را فقط عضوي مي‌تواند مطرح كند كه در جبهه‌ي برندگان رأي داده باشد و فقط در همان روزي كه اخذ‌آراء اوليه انجام شده، پيشنهاد خود را طرح كند. اين پيشنهاد قابل مذاكره است به شرطي كه خود پيشنهاد مورد تجديد بررسي نيز قابل‌مذاكره باشد. «پيشنهاد تجديد بررسي اخذ‌رأي در مورد پيشنهاد مربوط به ضيافت سالانه را مطرح مي‌كنم».
- 2. خلع كميته: يك موضوع را از دست كميته خارج مي‌كند و دوباره در معرض مجمع به طور كل قرار مي‌دهد. «پيشنهاد مي‌كنم كميته‌ي بررسي استخدام گروه رقص خلع شود».
- 3. لغو مصوبه: يك پيشنهاد پيشتر تصويب شده را بي‌اعتبار مي‌كند. «پيشنهاد مي‌كنم كه پيشنهاد مصوب نشست قبلي مربوط به محل سفر اسكي لغو شود».
- 4. روي ميز برداري: به مجمع اجازه مي‌دهد كه پيشنهادي را كه پيش‌تر روي ميزگذاري كرده بود از روي ميز بردارد. «پيشنهاد مي‌كنم كه پيشنهاد مربوط به اهداء لوح به فارغ‌التحصيلان روي‌ ميز برداري شود».

ث: پيشنهادهاي ضمني

پيشنهادهاي ضمني [8] پيشنهادهايي هستند كه به مسائل روشي[پارلماني] مي‌پردازند و از پيشنهاد در دست بررسي ديگر يا از يك مقوله‌ي كاري ديگر ناشي مي‌شوند. به جز پيشنهاد فرجام نسبت به حكم رئيس جلسه، اين پيشنهادها قابل‌مذاكره نيسند.

- 1. اخطار اطلاعاتي [9]: در مورد واقعيت‌هايي جستجو مي‌كند كه بر موضوع در دست بررسي تأثير مي‌گذارند و خطاب به رئيس و از طريق رئيس به يك عضو داده مي‌شود. «اخطار اطلاعاتي دارم» يا «اخطار اطلاعاتي، لطفاً».
- 2. تحقيق پارلماني [10]: از رئيس جلسه درخواست مي‌كند تا در مورد روش پارلماني مرتبط با يك موضوع در دست بررسي توضيح دهد، نه اينكه حكم صادر كند. «تحقيق پارلماني، لطفاً» يا «پيشنهاد تحقيق پارلماني دارم».
- 3. تشكيك آراء: درخواست تأييد درستي رأي‌گيري شفاهي يا با بلند كردن دست است، وقتي يك عضو نسبت به نتيجه‌ي آراء ترديد دارد. «تشكيك!» يا «تشكيك آراء مي‌كنم».
- 4. تفكيك موضوع : اجازه مي‌دهد كه يك پيشنهاد به دو قسمت يا بشتر تقسيم شود تا به صورت جداگانه مورد بررسي قرار بگيرند. «پيشنهاد تفكيك موضوع داردم تا مسأله‌ي خريد دكوراسيون بتواند جداگانه بررسي شود».
- 5. پس‌گيري پيشنهاد : به يك عضو اجازه مي‌دهد پيشنهاد خودش را از دستور بررسي خارجي كند حتي پس از آنكه رئيس پيشنهاد وي را بازخواني كرده باشد. «جناب رئيس، پيشنهاد مي‌كنم اجازه داشته باشم پيشنهاد خود را پس بگيرم».
- 6. مخالفت با بررسي : جلوگيري از كاري كه نامطلوب است يا به سازمان زيان مي‌زند. «جناب رئيس. با بررسي اين موضوع مخالفم».
- 7. تعليق قواعد: به طور موقت قاعده‌اي را كنار مي‌گذارد تا مجمع مجاز باشد اقدامي را انجام دهد كه به شكل ديگر قادر به انجام آن نخواهد شد. «من پيشنهاد تعليق قواعدي را مي‌كنم كه مانع از بررسي پيشنهادي مي‌شوند كه به خاطر اعضاء جديد جشن بگيريم».
- 8. فرجام نسبت به حكم رئيس [11] : حكم صادره از سوي رئيس را به چالش مي‌كشد. اكثريت آراء حكم رئيس را معلق مي‌كند. «نسبت به حكم رئيس درخواست فرجام دارم».
- 9. اخطار نظام‌نامه‌اي [12]r: خطا در روش پارلماني را به چالش مي‌كشد و مستلزم صدور حكم از سوي رئيس است. «اخطار نظام‌نامه‌اي دارم» يا «اخطار نظام‌نامه‌اي!».

8 اولويت پيشنهادها

از انجا كه در آن واحد فقط يك پيشنهاد بايد بررسي شود، ترتيبي كه بر اساس آن پيشنهادها مورد بررسي قرار مي‌گيرند به وسيله‌ي قانون پارلمان مشخص مي‌شود.

پيشنهاد اصلي پيشنهاد اساسي است و تمام پيشنهادهاي مشروع و قانوني ديگر بايد پيش از آن كه تكليف پيشنهاد اصلي مشخص شود، مطرح شده و مورد بررسي قرار بگيرند. هر پيشنهاد فوريتي كه مطرح شود داراي چنان فوريت و اهميتي است كه بايد بي‌درنگ در مورد آن اقدام كرد. پيشنهادهاي فرعي و ضمني كه مطرح مي‌شوند بايد به آن‌ها اولويت داد به نحوي كه اقدام نهايي در مورد پيشنهاد اصلي اراده‌ي مجمع را به خوبي منعكس كند.

پيشنهادهايي كه يك موضوع را دوباره در برابر مجمع قرار مي‌دهند از نظر وضعيت مشابه پيشنهادهاي اصلي هستند چرا كه فقط وقتي هيچ پيشنهاد ديگري در دست بررسي نباشند مي‌توانند مورد بررسي قرار بگيرند.

پيشنهادهاي فوريتي و فرعي بالاترين رتبه را دارند و با طبق يك نظام اولويت‌بندي روشن مرتب مي‌شوند. پيشنهادهاي فوريتي در نظام اولويت‌بندي اول قرار مي‌گيرند و در ميان آن‌ها اين رتبه‌بندي وجود دارد: 1) تعويق، 2) تنفس، 3) تقاضاي فوريتي، 4) اخطار برنامه‌‌اي. پيشنهادهاي فرعي در نظام اولويت‌بندي در مرحله بعد قرار دارند و در ميان خودشان اين رتبه‌بندي را دارند: 5) روي‌ميز گذاري، 6) كفايت مذاكره، 7) كيفيت مذاكره، 8) تعويق موقت، 9) ارجاع به كميته، 10) اصلاح، 11) تعويق دائم.

پيشنهادهاي ضمني در نظام رسمي اولويت‌بندي رتبه‌بندي نمي‌شوند. چرا كه آن‌ها خارج‌ از بعضي از پيشنهادهاي در دست بررسي و نسبت‌ به آن‌ها «ضمني» هستند. پيشنهادهاي ضمني با توجه به وضعيتي كه مطرح مي‌شوند مورد بررسي قرار مي‌گيرند. با اين حال، اگر يك پيشنهاد ضمني قانوناً به موضوع در دست بررسي ارتباط نداشته باشد، خارجز از نظام‌نامه‌ خواهد بود.

9. ساير قواعد ناظر بر بررسي پيشنهادها

تمام پيشنهادها به نوبت گرفتن يا حمايت شدن نياز ندارند. تمام پيشنهادها قابل‌مذاكره يا قابل‌اصلاح نيستند. بعضي از پيشنهادها به رأي‌ نياز ندارند و قابل تجديد بررسي نيستند. جدول زير قواعد مرتبط به پيشنهادهايي كه در بخش 7 تعريف شدند را ارايه مي‌دهد.

قواعد ناظر بر بررسي پيشنهادها
به ترتيب اولويتنام‌ پشنهادحمايت؟نوبت؟قابل‌ مذاكره؟قابل‌ اصلاح؟تعداد آراء؟تجديد ‌بررسي؟
- پيشنهدهاي فوريتي(1) - - - - - -
1 تعويق بله بله نه نه اكثريت نه
2 تنفس بله بله نه بله اكثريت نه
3 تقاضاي فوريتي نه نه نه نه - نه
4 اخطار برنامه‌اي نه نه نه نه دو سوم(2) نه
- پيشنهادهاي فرعي(1) - - - - - -
5 روي‌ميز گذاري بله بله نه نه اكثريت نه
6 كفايت مذاكره بله بله نه نه دو سوم بله
7 كميت مذاكره بله بله نه بله دو سوم بله
8 تعويق موقت بله بله بله بله اكثريت بله
9 ارجاع به كميته بله بله بله بله اكثريت بله
10 اصلاح بله بله بله بله اكيريت بله
11 تعويق دائم بله بله بله يله اكيريت مثبت(3)
- پيشنهاد اصلي بله بله بله بله اكثريت بله
رديف پيشنهادهايي كه موضوعي را دوباره در برابر مجمع قرار مي‌دهند - - - - - -
1 تجديد نظر نه بله بله(4) نه اكثريت نه
2 خلع كميته بله بله بله بله اكثريت يا دو سوم(5) منفي(6)
3 لغو مصوبه بله بله بله بله اكيريت يا دو سوم(5) منفي(6)
4 روي‌ميز برداري بله بله نه نه اكثريت نه
رديف پيشنهادهاي ضمني - - - - - -
1 اخطار اطلاعاتي نه نه نه نه - نه
2 تحقيق پارلماني نه نه نه نه - -
3 تشكيك آراء نه نه نه نه - نه
4 تفكيك موضوع بله بله نه بله اكثريت نه
5 پس‌گيري پيشنهاد بله بله نه نه اكثريت منفي(6)
6 مخالفت با بررسي نه نه نه نه دو سوم منفي(6)
7 تعليق قواعد نه نه نه نه دو سوم نه
8 فرجام خواهي نه بله بله نه اكثريت يا تساوي بله
9 اخطار نظام‌نامه‌اي نه نه نه نه - نه

يادداشت‌ها‌ي مندرج در جدول فوق :
- 1. به ترتيب اولويت
- 2. بايست طبق درخواست يك عضو اجرا شود مگر آنكه با دوسوم آراء كنار گذاشته شود.
- 3. فقط رأي مثبت مي‌تواند مورد تجديد‌ بررسي قرار بگيرد.
- 4. پيشنهاد تجديد‌ بررسي قابل مذاكره خواهد بود اگر خود پيشنهاد مورد درخواست قابل‌مذاكره باشد.
- 5. يا به اكثريت نياز دارد(با اخطار قبلي)، يا به دو سوم آراء، يا به اكثريت كل اعضاء سازمان.
- 6. فقط رأي منفي قابل تجديد بررسي است.

10. نكاتي در مورد روش پارلماني

- 1. از آنجا كه منشي مسول حفط صحيح گزارش‌ كارهاي انجام شده است، رئيس بايد نوشتن پيشنهادهاي اصلي، اصلاحيه‌ها، يا دستورات داده شده به كميته‌ها را الزامي كند.
- 2. اين يك قاعده كلي است كه هرگاه مجمع موضوعي مرتبط با يك عضو را در دست بررسي دارد، آن عضو نبايد در مجمع حضور داشته باشد.
- 3. يك موضوع نمي‌تواند به بيش از نشست بعدي به تعويق بيافتد.
- 4. موضوع روي‌ميز گذاشته تا روي‌ميز برداري يا تا ختم نشست عادي آتي همان‌جا باقي مي‌ماند. اگر در اين مدت روي‌ميز برداري نشود، موضوع مختومه خواهد شد.
- 5. آراء ممتنع هنگام تساوي آراء شمارش نمي‌شود: وقتي عضوي رأي نمي‌دهد، در واقع فقط كمك مي‌كند تا نصاب حاصل شود.
- 6. وقتي مجمع در كل به عنوان كميته عمل مي‌كند مي‌تواند يك موضوع را تحت شرايط آزادي كه يك كميته دارد با جزئيات مورد بررسي قرار دهد. در چنين كميته‌اي، نتايج آراء اخذ شده تصميم نهايي مجمع نيست بلكه به عنوان پيشنهاد كميته به مجمع تلقي مي‌شود. اقدام‌هاي مجمع به مثابه كميته در صورتجلسه قيد نمي‌شوند.
- 7. پيشنهادهايي كه در اساس همان موضوعي را كه پيش‌تر در قالب پيشنهاد در همان نشست مطرح شده‌اند، مطرح كنند خارج از نظام‌‌نامه هستند.
- 8. تمام افراد حاضر در يك نشست مكلفند از دستورات قانوني رئيس اطاعت كنند. با اين حال،‌ اعضاء مي‌توانند نسبت به حكم رئيس فرجام خواهي كنند، پيشنهاد تعليق قواعد بدهند، و با توجه به شرايط حكم رئيس پيشنهاد تجديد بررسي بدهند. هر عضوي مي‌تواند صرف‌نظر از اينكه قواعد مورد نظر در مورد شخص وي به كار رفته يا نه فرجام خواهي كند يا چنين پيشنهادهايي را مطرح سازد.

11. كميته‌ها

الف: در حاليكه كميته‌ها لزوماً به اعضاء منحصر نمي‌شوند، بيشتر كميته‌ها با پنج تا نه نفر شكل مي‌گيرند. وقتي كميته‌اي كوچك باشد، رويه‌ي رسمي پارلماني در كار گروه كنار گذاشته مي‌شود. يعني، در جريان نشست كميته، پيشنهاد رسمي، حمايت از پيشنهاد، مذاكره رسمي، و رأي‌گيري لازم نيست، چرا كه تصميم‌ها با توافق عمومي به سرعت گرفته مي‌شود. با اين همه، حتي در نشست يك كميته‌ي كوچك نيز، وقتي موضوع چالشي باشد و روحيه ايجاد كند، رئيس به رويه‌ي رسمي متوسل مي‌شود تا كار كميته را تسهيل كند.

ب: ويژگي‌هاي نشست غيررسمي كميته

1-. براي صحبت دادن اجازه لازم نيست.
- 2. رئيس جلسه نيز مانند اعضاء ديگر آزادانه مشاركت مي‌كند.
- 3. كار كميته بدون ارايه‌ي پيشنهاد مورد بررسي قرار مي‌گيرد.
- 4. مذاكره محدود و منع نمي‌شود.
- 5. بيشتر تصميم‌ها با توافق عمومي اتخاذ مي‌شوند، هرچند رأي‌ گرفته مي‌شود.
- 6. در صورت لزوم رويه‌ي رسمي توسل خواهد شد.

پ: انواع كميته‌ها

- 1. كميته‌هاي دائم به صورت دائم تشكيل مي‌شوند و مركب از افراد منصوب، منتخب و يا به اعتبار سمت هستند.
- 2. كميته‌هاي ويژه يا كميته‌هاي موقت براي يك هدف ويژه يا انجام يك وظيفه به طور موقت ايجاد مي‌شوند. اعضاء مي‌توانند منصوب، منتخب، يا تعيين شده به اعتبار سمت باشند، يا نام آنان در پيشنهاد ايجاد كميته ذكر شده باشد.

ت: وظايف رئسي كميته

الف - كسي كه رياست نشست يك كميته را برعهده دارد، مسول است كه كمك كند تا كميته به خودش سازمان دهد و كارش را تكميل كند. براي انجام اين وظيفه وي بايد:‌

- 1. ابزار لازم براي انجام كار كميته را فراهم آورد: يك كپي از فهرست اعضاء كميته با نشاني و شماره‌ي تلفن آنان به هر يك از اعضاء،؛ خلاصه‌ي بيانيه‌ي مأموريت كميته، وظايف و اختيارات آن، يا يك بيانيه از دستور سازمان يا رئيس سازمان به كميته؛ يك كپي از قواعد يا خط‌مشي‌هاي سازمان كه در موردكار كميته كاربرد دارند؛ و گزارش‌هاي كميته‌هاي قبلي يا اقلام ديگري كه مي‌توانند مفيد باشند.
- 2. فراخوان به موقع نشست‌ها.
- 3. شروع گفتگو با ارايه‌ي چند نكته در مورد ماهيت وظيفه‌ي كميته.
- 4. حفظ جهت مذاكرات با تبعيت از دستور جلسه و پيشگيري از مباحث غيرمرتبط.
- 5. كشاندن تمام اعضاء به مذاكره.
- 6. تقسيم كار و تعيين زيركميته در صورت لزوم، دادن مسؤليت به هر فرد.
- 7. تشويق اعضاء به مشاركت در تهيه‌ي گزارش كميته و، اگر يك گزارش رسمي لازم باشد، مجبور كردن آنان به دادن رأي به گزارش در يك نشست.
- 8. ارايه‌ي توصيه‌هاي كميته به صورت جدا از گزارش.
- 9. كمك به لذت بردن اعضاء از كار در كميته از طريق به سرانجام رساندن كارها و ترك كميته با اين احساس كه كارها انجام شد.
- 10. سهيم ساختن تمام افرادي كه در انجام كارها كمك كردند در اعتبار كميته از طريق اذعان علني به مشاركت اعضاء.

ب. كسي كه بر كميته رياست مي‌كند همچنين وظيفه دارد تا گزارش كار كميته را به سازمان ارايه دهد. اين گزارش مي‌تواند به صورت شفاهي يا كتبي تقديم شود و معمولاً هم شامل توصيفي از كار كميته است و هم بيانيه‌ي يافته‌هايش. به همراه اين گزارش معمولاً بيانيه‌اي شامل توصيه‌هاي كميته نيز تقديم مي‌شود، كه در اين صورت، از سوي كل مجمع مي‌تواند مورد توجه قرار بگيرد.

12. انتخابات

قواعد مصوب يك سازمان تاريخ انتخابات، روش كانديدا شدن، رويه‌ي اخذ رأي، تعداد آراء مورد نياز براي انتخاب شدن و مدت مسؤليت را تعيين مي‌كند. با اين همه، رويه‌هاي كلي زير مقبول هستند:

- 1. كانديداها ممكن است از سوي رئيس، از سوي مجمع، به وسيله‌ي يك كميته، يا با برگه‌ي مكتوب مطرح شوند.
- 2. وقتي به نظر رسيد كه نامزد ديگري معرفي نمي‌شود، پيشنهاد كانديدا ممكن است از سوي رئيس مختومه اعلام شود، يا پيشنهاد كفايت كانديدا با دوسوم آراء به تصويب برسد. پيشنهاد كفايت كانديدا فقط وقتي طبق نظام‌نامه‌ است كه فرصت معقولي براي معرفي نامزد داده شده باشد.
- 3. رأي‌گيري معمولاً به صورت شفاهي(آري يا خير)، با حضور و غياب، با برگه، يا، وقتي فقط يك كانديدا باشد، از طريق «تشويق» (توافق عمومي) انجام مي‌شود.

- دفتر فعاليت‌هاي دانشجويي
- دانشگاه ايالات كاليفرنيا- چيكو

- آخرين ويرايش: 28 اكتبر 1999
- براي ويرايش سال 1970 كتاب «نظام‌نامه رابرت»

- ترجمه: داودحسيني
- تهران. جمعه 11 بهمن ماه 1387


- براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد عرف پارلماني با «گروه نويسندگان» مكاتبه كنيد يا با تلفن 88911018 و 17 تماس بگيريد.
- براي مطالعه‌ي اسناد فارسي بيشتر در زمينه‌ي عرف پارلماني اينجا را كليك كنيد.
- متن انگليسي مقاله را اينجا بخونيد.

[1] agenda

[2] seconding a motion

[3] out of order

[4] privileged motions

[5] call for orders of the day

[6] subsidary motions

[7] lay on the table

[8] incidental motions

[9] poin of informatio

[10] parliamentaty inquiry

[11] appeal from the ruling of the chair

[12] point of orde


اسناد پيوسته

متن قابل چاپ مقاله «عرف پارلماني در يك نگاه»

13 مارس 2009
سند : PDF
76.5 kb

پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 527 / 403715

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License