به شبكه اطلاع‌رساني كارفرمايان ايران خوش آمديد!
تصوير: روي جلد ويرايش اول دستورنامه رابرت كه در 1876 منتشر شد

معرفي دستگاه مفهومي براي فهم بحران در فعاليت‌هاي شركتي و انجمني: دستورنامه رابرت

20 اسفند 1392
سه شنبه 11 مارس 2014 بوسيله ى داود حسين

ششمين مقاله از مجمووعه مقلاتي كه با عنوان «معرفي دستگاه مفهومي براي فهم بحران در فعاليت‌هاي شركتي و انجمني تهيه شده و به مناسبت اصلاح اساسنامه كانون عالي انجمن‌هاي صنفي كارفرمايي ايران (كعاصكا) در وب سايت پيام كارفرمايان منتشر مي‌شود، به «دستورنامه رابرت» پرداخته است. در مورد چيستي و اهميت دستورنامه رابرت در اين وب سايت تا كنون مطالب بسيار زيادي منتشر شده است و علاقمندان به متن فارسي اين كتاب مي‌توانند به اينجا مراجعه كنند. براي خواندن ساير مقالات اين بسته نوشتاري نيز به لينك‌هاي ارايه شده در متن مقاله زير رجوع كنيد. و «دستورنامه رابرت»‌ چيست:

در طول نوشته‌هاي اين بسته نوشتاري از «قانون عرفي پارلمان»‌ صحبت شد. اين بخش مي‌كوشد تا مفهومي را كه براي ادبيات پارلماني در زبان فارسي تازگي دارد - بعني «دستورنامه» را - معرفي كند و توضيح دهد چرا تمام شركت‌ها، سازمان‌ها، انجمن‌ها، شوراها و به طور كلي انواع مجامع تصميم‌گيري به آن نياز دارند.

آنچه كه به عنوان «قانون پارلمان» شناخته مي‌شود و طي نزديك به هزار سال در پارلمان انگلستان ساخته و پرداخته شد، در واقع همان قانون اساسي انگلستان است كه چون به مرور و به صورت عرفي ساخته و پرداخته شده است،‌ انگليسي‌ها آن را بلد هستند و نيازي هم به مكتوب كردن آن نيافتند. سابقه اين قانون از يك سو به سنت اقوام انگلوساكسون‌ها مي‌رسد كه جزيره بريتانيا را فتح كردند، و از يك سو به تمدن يونان باستان.

مي‌دانيد كه حكومت‌‌هاي دموكراسي براي نخستين بار در دولت‌ شهرهاي يونان شكل گرفتند و نظريه پردازاني مانند ارسطو در كتاب «قانون اساسي آتني‌ها» يا در كتاب «سياست» خود به طور مفصل در اين مورد به بحث و تفلسف پرداخته‌اند. بعدها رومي‌ها از قانون اساسي دولت‌‌شهرهاي يوناني تقليد كردند و در حكومت چهار صد ساله امپراطوري روم بر جزيره بريتانيا بود كه تجربه يونانيان از طريق رومي‌ها با تجربه آنگلوساكسون‌ها در امر حكومت با هم درآميخت. پرداختن به جزئيات اين درهم آميزي در شكل دهي به قانون پارلمان را به مورخان واگذاريم و به بحث خود برگرديم.

انگليسي‌ها كه در قرن هفدهم بر بخش وسيعي از كره زمين سلطه يافتند،‌ مهاجرنشين‌هاي خود را طبق همان قواعد نامكتوب حاكم بر انگلستان تأسيس و اداره مي‌كردند. سيزده مهاجر نشين انگليسي در قاره جديد كه بعدها علم استقلال بلند كردند و ايالات متحد آمريكا را به وجود آوردند نيز از اين قاعده مستثني نبودند. اينكه در هر يك از اين ايالت‌ها، قانون پارلمان چه مسيري را طي كرد و در ساخته شدن حكومت فدرال ايالات متحده چه نقشي داشت موضوع تاريخ است. نكته مهم پرداختن به اين مسأله است كه چه نيازي سبب شد كه قانون عرفي پارلمان براي نخستين بار در ايالات متحده آمريكا مكتوب شود؟‌

«راهنماي» توماس جفرسون

نخستين روايت مكتوب از قانون پارلمان در قاره جديد را توماس جفرسون با عنوان «راهنما»‌ ارايه داد. وي كه طي سال‌هاي1797 تا 1801 معاون رئيس جمهور و رئيس كنگره بود، براي خاتمه دادن به تفسير‌ها و قرائت‌هاي مختلف از قانون پارلمان در ايالات‌هاي مختلف كتاب «راهنماي» خود را تأليف كرد. اما پا به پاي شكل‌گيري و گسترش انواع انجمن‌ها و سازمان‌هاي انتخابي در ايالات متحده آمريكا بود كه مجموعه‌اي از قواعد قانون پارلمان كه براي اداراه مجامع غيرقانون‌گذاري مناسب بودند، رواج پيدا كردند كه به «قانون عرفي پارلمان» معروف شدند. و به ويژه با توجه به مهاجرات افراد غيرانگليسي تبار به آمريكايي ضرورت مكتوب كردن اين قواعد بيش از پيش احساس شد و به اين ترتيب، كتاب‌هاي زيادي تأليف شدند كه آن بخش از قواعد قانون عرفي پارلمان را كه براي انجمن‌ها و شركت‌ها مناسب مي‌دانستند تشريح مي‌كردند.

دستورنامه رابرت

جامع‌ترين و كامل‌ترين كتابي كه مجموعه قواعد مورد نياز انواع انجمن‌ها و سازمان‌هاي انتخابي را از قانون عرفي پارلمان استخراج و مكتوب كرده است كتابي است كه با نام مؤلف آن گره خورده است: دستورنامه رابرت.

هنري مارتين رابرت نخستين ويرايش كتاب خود را در سال 1876 منتشر كرد. ويرايش دهم اين كتاب نيز در سال 2000 و در 800 صفحه منتشر شده است. ترجمه فارسي همين ويرايش است كه به زودي در اختيار فارس زبان قرار مي‌گيرد.

نگاهي اجمالي به دستورنامه رابرت

دستورنامه رابرت در 20 فصل و در 61 قسمت تدوين شده است.
- ● فصل اول كتاب، انواع مجامع مشورتي و قواعد ناظر بر آن‌ها را توصيف كرده است.
- ● فصل دوم كتاب در دوبخش، مقررات و رويه‌هاي اساسي مجامع تصميم‌گيري و طرح و رسيدگي به پيشنهادها را شرح داده است.
- ● در فصل سوم كتاب، مجموعه‌ پيشنهادهاي پارلماني در 5 دسته كلي مورد بررسي قرار گرفته است. اين 5 دسته عبارتند از: 1) پيشنهاد اصلي، 2) پيشنهادهاي فرعي،‌ 3) پيشنهادهاي فوريتي، 4) پيشنهادهاي ضمني، و 5) پيشنهادهايي كه يك موضوع را براي بار دوم در برابر مجمع قرار مي‌دهند.
- ● فصل چهارم كتاب،‌ تفاوت اجلاس با نشست را تشريح كرده است.
- ● فصل‌هاي پنجم تا دهم كتاب تمام پيشنهادهاي پارلماني را مورد بررسي قرار داده است. هر بخش از اين فصول كتاب به يك پيشنهاد پارلماني اختصاص داده شده است. ابتداء كاركرد پارلماني پيشنهاد تشريح شده است. سپس هشت خصوصيت استاندارد آن‌ها مورد بررسي قرار گرفته است. و در پايان هر قسمت قواعد خاص آن پيشنهاد بررسي شده است.
- ● نصاب، دستوركار، و مفاهيم وابسته،‌ عنوان فصل يازدهم كتاب است.
- ● تخصيص صحن و مذاكره، رأي‌گيري، معرفي نامزدها، مسؤلان، صورتجلسه و گزارش مسؤلان، عنوان‌هاي فصل‌هاي يازدهم تا پانزدهم كتاب هستند.
- ● فصل هفدهم كتاب به نشست توده‌‌اي،‌ و سازماندهي به يك سازمان دائمي اختصاص داده شده است. در بخش 55 كتاب كه در اين فصل قرار دارد،‌ قواعد ناظر بر ادغام، اتحاد و انحلال انجمن‌ها و سازمان‌ها تشريح شده است.
- ● آئين‌نامه موضوع فصل هيحدهم كتاب است و در فصل نوزدهم قواعد ناظر بر سازماندهي به كنوانسيون‌ها يا مجمع نمايندگان بررسي شده است.
- ● آخرين فصل كتاب نيز قواعد و رويه‌هاي رسيدگي به تخلف اعضاء سازمان‌هاي انتخابي را تشريح كرده است. گفتني است حتي اگر عضوي خارج از مجمع يك سازمان نيز دست به رفتاري خلاف شؤنات انجمن بزند طبق قواعدي كه در اين بخش تشريح شده است، محاكمه و اخراج مي‌شود.
- ● خلاصه قواعد ناظر بر 86 پيشنهاد پارلماني نيز ب در يك جدول 30 صحفه‌اي در پايان كتاب ارايه شده است به نحوي كه مي‌توان با سرعت به قواعد ناظر بر هر پيشنهاد دست يافت.

دستورنامه به چه درد مي‌خورد؟

دستورنامه رابرت يك خودآموز است كه روش استاندارد ايجاد يك انجمن،‌ شركت، و يك سازمان دائمي را با دقت تشريح كرده است.

در حاليكه همه از نبود احزاب و سازمان‌هاي بزرگ و سراسري گله مي‌كردند، كم‌تر كسي به صرافت اين مي‌افتاد كه ساختن يك حزب فراگير يا يك سازمان ميليوني،‌ به مراتب سخت‌تر از ساختن يك فرودگاه يا يك جاده است. دستورنامه رابرت دانش فني ايجاد سازمان‌هاي واقعاً‌دموكراتيك و سراسري را در اختيار ايرانيان قرار خواهد داد.

از اين مهم‌تر اينكه،‌ دستورنامه رابرت تمام قواعد و رويه‌هاي عام ناظر بر تمام فرايندهاي پارلماني را كه براي انواع مجامع لازم است با دقت تعريف كرده است. در نتيجه،‌ هر شركت، حزب، سازمان و انجمن با تصويب اين كتاب به عنوان مرجع پارلماني خود در واقع انگار تمام قواعد مورد نياز خود را مكتوب و تصويب كرده است. در عين حال، هر وقت كه بخواهد مي‌تواند دستورنامك‌هاي اختصاصي خود را تصويب كند و طبق آن‌ها عمل نمايد.

اساسنامه/آئين‌نامه و دستورنامه

در خاتمه اين بخش از نوشته بايد به اجمال يادآوي كرد كه «دستورنامه» عام‌ترين قواعد قانون عرفي پارلمان را تشريح مي‌كند، در حاليكه اساسنامه يا آئين‌نامه، قواعد اختصاصي يك سازمان مشخص است و اعضاي يك سازمان بدون آشنايي با قواعد دستورنامه رابرت در تدوين و تصويب اساسنامه‌ خود دچار مشكلات فراواني مي‌شوند كه پرداختن به آن ‌هاخود بحثي مفصل و جدگانه است.


براي قسمت‌‌هاي قبلي ويژه نامه پيام كارفرمايان كه در اين وب سايت منتشر شده لينك‌هاي زير را كليك كنيد:

- 1. معرفي دستگاه مفهومي براي فهم بحران در فعاليت‌هاي شركتي و انجمني
- 2. در هر زمان يك موضوع
- 3. قواعد ناظر بر پيشنهادهاي پارلماني
- 4. اصول زيربنايي قانون پارلمان
- 5. رئيس مستبد و رئيس غيرمستبد
- 6. نصاب در قانون و نصاب در «شبه قانون»


پذيرش سايت | تماس | نقشه ى سايت | | آمار سايت | بازديد كنندگان : 326 / 369506

 پيگيرى فعاليت سايت fa   پيگيرى فعاليت سايت كارآمدسازي تشكل‌هاي كارفرمايي   پيگيرى فعاليت سايت قانون پارلمان: قواعد بازي دموكراسي   ?    |    سايتهاى پيوندى OPML   ?

سايت با اسپيپ درست شده است 2.1.12 + AHUNTSIC

Creative Commons License